dinsdag 30 april 2013

Turks fruit, deel 2 Orchideeën feest

Italiaanse orchis (Orchis italica), 
Turks fruit, een bundel impressies van een tweeweekse reis met Hamba Kahle Natuurreizen en de Vereniging voor Veldbiologie (KNNV) door Zuidwest Turkije. In het tweede verhaal staat het orchideeën feest centraal.

Vanaf maart tot begin mei kleurt de Turkse kust roze en geel van tienduizenden orchideeën die met elkaar het voorjaar begroeten. Knollen van met name Orchis soorten werden weleens vergeleken met mannelijke testikels en zouden zo een link kunnen geven naar de Anatolische vruchtbaarheidsgodin Kybele. De Griekse Artemis volgde haar op, Romeinen noemden haar Diana maar nu is ze slechts historie en folklore. Moderne inwoners van dit schitterende land, hoe gastvrij ze ook zijn, hebben geen eerbied voor orchissen. Bij duizenden worden ze uitgegraven voor productie van salep, smaakstof voor ijs en limonade. Het bekende orchideeënreservaatje rond Hotel Silva Oliva (Lake Bafa) werd nog geen twee weken geleden beroofd van al zijn Italiaanse Orchissen.







Hyacintorchis (Barlia robertiana), Cicigli
Het voorjaar start met de pompeuze en weinig gracieuze Hyacintorchis. Grof, groot en altijd een impressie geven dat de huisschilder tijdens zijn klus haastig weggeroepen werd. De groene grondverf is nog goed te zijn maar wat het verder moest worden blijft onduidelijk. In de laatste weken van april is er weinig meer van terug te vinden, alleen in het "bloemendorp" Cicigli stond er nog één in bloei.

Serapias bergonii, Adrasan
Serapias feldwegiana, Sirince 






















Tongorchissen zijn opvallende verschijningen in de bloeiende maquis vegetatie. Donker- tot grijsrode potloodjes, stijf in het gelid, hun muts zwierig omhoog gericht en een lange puntbaard afhangend naar de grond. Serapias bergonii is de meest algemene en verdwijnt pas als de geiten niets anders te eten hebben. Serapias feldwegiana vonden we alleen bij Şirince, tot in de twintigste eeuw een bijzondere Griekse gemeenschap en nu klein-Valkenburg bij Selçuk.

Ophrys sicula / Ophrys lutea ssp. minor, 

Ophrys lycia, Kaş

Ophrys lyciensis, Lake Bafa

Ophrys reinholdii, Kaş

Spiegelorchissen (Ophrys) zijn een beruchte nachtmerrie voor elke botanicus. Tientallen soorten die sprekend op elkaar lijken, volgens sommige geleerde dames en heren slechts variëteiten, volgens anderen toch echt geschreven met hoofdletters als zelfstandige soorten. Onbegrijpelijk dat bestuivende insecten hier nog de weg in kunnen vinden. Wat het nog erger maakt is het feit dat Anatolië een oeroud landschap is waar elke berg zijn eigen leefgemeenschap kan hebben. De bekende gele Ophrys sicula bijvoorbeeld, volgens nieuwste, Turkse, inzichten slecht een ondersoort van Ophrys lutea (ssp minor).
Ophrys lycia en Ophrys lyciensis, twee soorten die in naam bijna gelijk klinken maar toch tot twee verschillende groepen in dit grote geslacht behoren. De eerste is een uiterst zeldzame endemische plant die eind april noordelijk van Kaş bloeit. De ander komt overal tussen Adrasan en Selçuk voor. Nejdet Bozkurt heeft er een prachtige fotosite van gemaakt.

IJle moerasorchis (Orchis laxiflora), Beydaglarli
Anatolische orchis (Orchis anatolica)






















Heilige Orchis (Orchis sancta), Lake Bafa
Van de "echte" orchissen werd hierboven al de Italiaanse orchis genoemd. In hetzelfde, droge, biotoop groeien ook de Anatolische Orchis, met zijn lange spoor, en de Heilige Orchis (een late bloeier). Veel natter staat de IJle Moerasorchis met zijn diep paarse, ijle bloemtrossen. Sierlijke Slanke Harlekijnen tooiden een slaperige begraafplaats.

Asperge orchis (Limodorum abortivum), Phaselis

Naaldbossen langs de kalkrijke kust van Lycië zijn het domein van Asperge orchissen. Bizarre, paarse stokken zonder groene bladeren met een dito gekleurde tros grote bloemen. Duidelijk een plant die het goed getroffen heeft met zijn personeel. Laag bij de grond werkt een eigen schimmelfabriek aan de broodnodige suikers van deze orchidee.

Stijf Bosvogeltje (Cephalantera epipactoides), Cicigli

Als slot van dit Turkse orchideeënfeest nog een blik op de koningin van het bal, de roomwitte bloemen van Stijf Bosvogeltje.

Deze reis werd georganiseerd door Hamba Kahle Natuurreizen in samenwerking met SNP (Nederland) en Amber Travel (Turkije).

Turks fruit - deel 1 - natuurlijk mooi
Turks fruit - deel 3 - vogels
Turks fruit  deel 4 - bijzondere erwtjes
Turks fruit - deel 5 (slot) - een gemengd boeket

zaterdag 27 april 2013

Turks fruit, deel 1 - natuurlijk mooi

Efeze
Zuidwest Turkije is vooral bekend als kruispunt van culturen en volkeren. Naamloze Steentijdstammen, Hittieten, Lyciërs, Grieken, Perzen, Romeinen en Turken bouwden er hun huizen. Efeze, als stad uit de oudheid, en Antalya, als vakantiestad van de moderne Nederlander, kent iedereen. Voor een bioloog en reisleider is het echter ook een fantastische uitdaging om twintig leden van de Vereniging voor Veldbiologie (KNNV) te mogen begeleiden op een reis van twee weken door dit gebied. Van Antalya tot Izmir, genietend van orchideeën, vorkstaartplevieren en schildpadden. Met "Turks fruit" wordt in vijf verhalen een beeld geschetst van dit unieke gebied.

Herakleia (Bafa meer), een geologische puinhoop van graniet

Fritillaria acmopetala, een Iraans georiënteerde Kievitsbloem

Geologisch is het Aziatische deel van Turkije (Klein Azië of Anatolië) feitelijk een mini-continent. Afgebroken van Afrika, op drift geraakt en gestrand tussen Europa en Azië. Al meer dan een miljoen jaar steeds verder verdrukt door een naar het noorden drijvend Afrika. Bergen reizen op tot ver boven de 3000 meter, aardbevingen laten het land op zijn fundamenten schudden. Het unieke karakter van Anatolië wordt direct zichtbaar in de ongekend rijke natuur. Bijna 10.000 plantensoorten kunnen er gevonden worden. Sommige met Iraanse wortels, anderen meer verbonden met de Middellandse Zee of met de Russische steppes. Voor vogels is het een eerste halte op weg van hun Afrikaanse overwinteringsgebieden naar hun Noord-Europese broedplaatsen. Enkele Arabische en Noord-Afrikaanse soorten vinden hier de rand van hun verspreidingsgebied. Afrikaanse agames zijn er net zo thuis als meer Europese muurhagedissen.

Adrasan, Mediterrane pracht

Elmalı, pas op 1800 meter hoogte
Zwartkopmeeuwen, Bafa meer

Zuidwest Turkije is vooral Mediterraan van aard. Uitgestrekte maar helaas overbegraasde maquis vegetaties omzomen de blauwe zee. Overal zijn de uitlopers van het Taurus gebergte te zien. Soms tot alpiene hoogtes met passen op 1800 meter. In het westen domineren grote rivierdelta's en meren. Dalyan en de Menderesdelta zijn hiervan zeker de bekendste.

Ophrys lycia, alleen in Z.W. Turkije voorkomende orchidee
Arabische Buulbuul, nieuwsgierig kijkend in Adrasan

Natuurreservaten en nationale parken kent Turkije nauwelijks. Toch is er, soms met goed zoeken maar vaak ook direct naast de deur, overal nog veel natuur te vinden. Zeker in het voorjaar is de flora overdonderend gevarieerd. Honderden soorten Hokjespeul en Toortsen maar ook tientallen Ophrys orchideeën maken pijnlijk duidelijk dat het ondoenlijk is om zonder goede flora alles correct op naam te krijgen. Flowers of Turkey van Gerhard Pils en Mediterranean Flowers (Blamey en Wilson) geven een beetje houvast maar hulp van een Turkse botanicus is bijna onontbeerlijk. Vogels zijn wat dat betreft eenvoudiger. Met de ANWB Vogelgids is elke Buulbuul, Gors of Reiger wel te benoemen.

Moorse landschildpad, grazend bij de Apollo tempel in Didyma

In deel 2 en 3 worden loep en camera gericht op een kleine selectie Turkse voorjaarsbloemen. Deel 4 geeft aandacht aan vogels en deel 5 biedt een gevarieerde selectie overige Turkse fauna.

Deze reis werd georganiseerd door Hamba Kahle Natuurreizen in samenwerking met SNP (Nederland) en Amber Travel (Turkije).

maandag 8 april 2013

Nachtvlinders actief

Zeegse, excellent vlinderbiotoop
Na een valse start begin maart is het dan eindelijk zo ver: afgelopen weekend is het Nachtvlinderjaar 2013 vol uit de startblokken gekomen. Vlinders en vlinderaars komen uit hun holen. Vliegend, lopend of kruipend, iedereen heeft het voorjaar in z'n bol.
Grote voorjaarsspanner (Agriopis marginaria)
Groot voordeel voor vlinderkijkers is dat het jaar altijd begint met allerlei soorten die ook overdag gemakkelijk te spotten zijn. Rustend op een boomstam of onrustig fladderend tussen de struiken. Na maandenlang verstard in een pop gelegen te hebben mag er eindelijk gevlogen worden. Soms gaat dat mis en belandt een Grote Voorjaarsspanner in een spiegelend heideven. Als er dan geen redding van een passerende vlinderliefhebber is rest er niets dan een vroege verdrinkingsdood. Gaat alles goed dan kan er 's avonds gezocht worden naar een ongevleugelde en heerlijk geurende dame. Zij heeft niets anders te doen dan rustig afwachten op heren bezoek, dan nog even eitjes afzetten en vertrekken naar de "Eeuwige Vlindertuin".

Oranje Berkenspanner, Archiearis parthenias

Het nieuwe jaar begon voor mij extra goed. Na jaren op geschikte plaatsen zoeken lukte het eindelijk om de Oranje Berkenspanner te betrappen bij zijn patrouille vlucht. In de vroege ochtend vaak hoog in de bomen aanwezig maar 's middags afzakkend naar lagere regionen. Op zoek naar een slokje water of gewoon even opvallend fladderen. Langs het fietspad van Zeegse naar Oudemolen (Drenthe) waren er zelfs drie heren aanwezig. Keurig op ongeveer honderd meter tussen elke vliegplaats zodat het duidelijk was wie waar de baas was. Omdat het leven voor deze bijzonder mooie, bruin-oranje vlinders maar kort is bleek het fotograferen een bijzondere uitdaging. Soms leek het te komen tot een perfecte landing maar dan werd toch weer gekozen voor een snelle doorstart. Uiteindelijk lukte het toch om één redelijke foto te maken. Zelfs de wat getande antennes van deze heer zijn nog zichtbaar.

Voorjaarsbladroller, Tortricodes alternella

Als dennenzaadjes zo klein dwarrelen ondertussen verschillende Voorjaarsbladrollers over het pad. Ook zij zijn als rupsje hun leven begonnen op de overal aanwezige berken. Hun eerste vlucht lijkt wat minder doel gericht en zeker wat trager dan de snelle Berkenspanners. Rusteloos fladderen ze over het zandpad, gaan even zitten op een dood blaadje en vertrekken dan weer. Eten doen ze niet en alles draait om het vinden van een geschikte partner. Even eitjes afzetten bij straks uitlopende knoppen en dan is weer gebeurd. Het leven als vlinder is maar een kortstondig genoegen.

Kleine voorjaarsspanner, Agriopis leucophaearia

Voorjaarsspanner, Apocheima hispidaria
Kleine voorjaarsuil, Orthosia cruda

Er kan nu ook gezocht worden naar Kleine voorjaarssspanners en Voorjaarsspanners. Rustend op eikenbomen of soms te vinden als verzameling vleugeltjes op plaatsen waar mezen een feestmaal aangericht hebben. Voor uilen moet er wat meer werk gedaan worden. Zij laten zich overdag niet zo gemakkelijk vinden maar komen 's avonds wel uitstekend op licht. Vooral de Kleine Voorjaarsuil zal de komende weken massaal op de vleugels gaan.

Nachtvlinderjaar 2013 is nu echt gestart. Ook eens kennismaken? Dat kan op 37 locaties langs de route van de Nachtvlinderestafette. Van Wad tot Vaals en van 29 april tot 12 augustus is iedereen van harte welkom op 37 natuurkampeerterreinen. Kijk eens op de websites van de Vlinderstichting, de Stichting NatuurkampeerterreinenNatuurpresentaties  of Facebook voor meer informatie.



zaterdag 6 april 2013

Tuin safari

Sneeuwroem (Chionodoxa lucilliae), schitterende voorjaarsbode
Terwijl de winter druipend wegsmelt begint het tuinleven voorzichtig te ontwaken. Tijd voor een tuinsafari, een ontdekkingstocht naar al wat leeft en bloeit op een paar vierkante meters. Geen "Big Five" in Haren maar een "Little Five".

Gewone Steenloper (Lithobius forficatus), de kop van deze duizendpoot zit links

Gewone Steenloper (Lithobius forficatus), net onder de kop (rechts) de venijnige gifkaken

De eerste plek is voor een echt roofdier. Bruin, vijftien paar poten en zo snel dat ze nauwelijks te fotograferen zijn. Giftig voor alles wat in hun maag past, van jonge pissenbed tot kever staat op de menulijst van de Gewone Steenloper (Lithobius forficatus). Voor het vinden van deze prachtige duizendpoten volstaat een forse graai in de composthoop. Bijna knipperend tegen het licht met enkele miniatuur oogjes wordt even rondgekeken. Sprieten zwaaien alle kanten op en dan wordt een spurt ingezet. Op weg naar een blad of spriet om weg te kruipen.

Ruwe Pissenbed (links, Porcellus scaber) en Kelderpissenbed (rechts, Oniscus ocellus)

Bizarre facetogen van Ruwe Pissenbed (rechts, Porcellus scaber) en Kelderpissenbed (links, Oniscus ocellus)

De tweede en derde plaats worden gedeeld door holbewoners onder een rottend balkje. Nog verstijfd van de kou zitten ze heerlijk af te wachten tot de eerste zwoele lentenacht. Een beetje vochtig is helemaal ideaal voor deze Pissenbedden. Zwarte facetoogjes, een kop met uitstulpingen aan beide zijden en enkele rijen gele stipjes op het lichtbruine pantser zijn kenmerkend voor de Kelderpissenbed (Oniscus ocellus). Totaal anders is de Ruwe Pissenbed (Porcellus scaber). Zwart en pukkelig is dit duidelijk een wat ruwere knaap.

Gevlekte akkerslak (Deroceras reticulatum)

Op de vierde plaats is voor een Gevlekte Akkerslak. Samen met een soortgenoot delen ze de slaapkamer met de Pissenbedden. Ook voor hun is het een barre tijd geweest, bijna bevroren en zonder eten zijn ze de afgelopen maanden door gekomen. Zodra de balk omgekeerd werd begon hun kopje heen en weer te zwaaien alsof ze al het jonge loof de grond uit hoorden komen. Met een beetje verbeelding zag je bijna hoe het raspmondje al begon te schaven aan het laatste gave Hosta blad.

Vroegeling
Kleine veldkers

Mijn "Little Five" wordt vandaag afgesloten door de dappere Vroegeling. Miniatuur rozetjes voorzien van een dikke bontjas die al enkele weken klaar stonden om te gaan bloeien. Ze hebben maar een paar dagen nodig en dan is het alweer gebeurd. Ze staan bij ons op de kaalste en schraalste grond, tussen stenen en onder een berkenboom. Kleine veldkers groeit er naast maar die kan het rustig aan doen. Twee of zelfs drie keer bloeien is geen enkele probleem voor deze kleine zonaanbidder.

Elke tuinsafari is weer anders en dat geldt zeker voor de Little Five. Laat je eens inspireren door je eigen omgeving.


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...