woensdag 29 mei 2013

Helgoland, leven op de rand

Leven op de rand, Drieteenmeeuwen op Helgoland
Geluk op een paar vierkante decimeter. Tientallen meters boven de woeste branding van een onstuimige Noordzee. De ene wand zacht rood natuursteen, de ander met vrij uitzicht over de golven. Als vloerbedekking slechts wat strootjes en een stukje Lepelblad, dat is waar de Helgolandse Drieteenmeeuwen helemaal blij van worden.

Helgoland, noordpunt vanaf de Klippenweg

Helgoland, een klip in de woeste branding van de Duitse Bocht met voor de kust het bijna even kleine zandeiland Düne. Op een rustige dag drie uur varen vanaf Bremerhaven maar met windkracht zes en een zware vloedstroom op de boeg kan het zo een uur langer worden. Meer dan 280 miljoen jaar geleden omhoog gedrukt door een onderaardse zoutkoepel en na de laatste ijstijd een stenen vuist in de Noordzee. Oorlogsgeweld in de 20ste eeuw betekende bijna het einde voor het slechts twee kilometer lange eiland maar Helgoland liet zich niet zomaar opblazen. Nu is het een gewild Kurort en in het voorjaar een droombestemming voor vogelaars en robbenzoekers.

Zeekoet, honderden broedende vogels bezetten elke rotsrichel, Helgoland

Zeekoet, Helgoland

Jan van Gent, reusachtige buren van de Zeekoet, Helgoland
Drieteenmeeuw, sierlijk en vriendelijk, Helgoland

Op de kaart klinkt het al veelbelovend: Lümmenfelsen, "Zeekoet-rotsen". Rond de tweeduizend paar Zeekoeten bezetten elke centimeter richel waar ze maar bij kunnen komen. De mooiste plaatsen zijn ingenomen door de steeds talrijker wordende Jan van Genten. Burenlawaai is helaas onvermijdelijk, zevenduizend paar Drieteenmeeuwen laten nadrukkelijk weten dat ook zij hier wonen. Met hun schijnbaar in inkt gedoopte vleugelpunten fladderen ze als sierlijke zeejuffers tussen de af en aanvliegende koeten. Voor het welzijn van hun eieren en jongen vormen ze geen bedreiging.

Alk en Zeekoet, tientallen meters onder de klifrand zwemmend, Helgoland

Veel zeldzamer zijn de Alken, slechts 17 paar broeden er dit jaar. Niet tussen de grote kolonie Zeekoeten maar aan de rustiger oostkant van het eiland. Met hun bizarre snavels ("Razorbill" heten ze bij onze Engelse buren) vallen ze direct op tussen de rank gesnavelde koeten.

Noordse stormvogel, Helgoland

Tegen de harde wind opboksend is het een hele toer om vanaf de bochtige Klippenweg de steile klifwand af te speuren naar Noordse Stormvogels. Met hun strak gesneden vleugels scheren ze over de golftoppen om pas bij het klif omhoog te gaan naar hun nest. Zover mogelijk verwijderd van al te opdringerige buren lijken ze echt tevreden om zich heen te kijken. Op het eerste gezicht lijken het wat plomp uitgevallen meeuwen maar de buis bovenop hun snavel verraad direct dat ze familie zijn van Stormvogeltjes en Albatrossen. Met dit bijzonder orgaan kunnen ze het teveel aan zout uit hun voedsel weer kwijtraken.

Jan van Gent op een troon van wier en touw, Helgoland

Jan van Gent, een beetje verliefd, Helgoland

Jan van Gent, er kan nog meer bij! Helgoland

Vogelaars komen toch vooral naar Helgoland voor een ontmoeting met de koning van de Noordzee. Niet Neptunus maar de Jan van Gent. Waren het er in 1991 nog maar twee paar, nu broeden er al meer dan 300 op de uiterste noordpunt van het eiland. Zware telescopen meeslepen mag natuurlijk maar inmiddels zitten ze zelfs bovenop de rots en kun je er op tien meter afstand naast gaan zitten. Alsof al die mensenogen er niet zijn gaan ze gewoon verder met hun intieme leven. Af en toe even knuffelen met hun partner of duidelijk maken aan de buren waar hun perceelgrens ligt. Ondertussen wordt eind mei nog steeds nestmateriaal aangesleept. Zeewier is natuurlijk het meest gemakkelijk te verzamelen maar als je er even je best voor doet kun je ook een vloer aanleggen van rood of blauw touw.

Grijze Zeehond, Düne (Helgoland)

Grijze Zeehond, even heerlijk krabben, Düne (Helgoland)

Gewone Zeehond, helemaal niet nieuwsgierig maar we willen toch alles zien. Düne (Helgoland)

Om al deze zeevogels te kunnen ontmoeten is het wel nodig meer dan een dag op Helgoland te blijven. Omdat de boot terug pas om vier uur vertrekt is het zeker aan te raden nog even over te steken naar Düne.
Op nog geen vijf minuten vanaf de kade stap je in een wereld van zand en grint. Grote Sterns vliegen er af en aan met vis voor de hongerige jongen, Eidereenden proberen hun kroost te bewaken tegen al te vraatzuchtige Zilvermeeuwen. Maar het zijn toch vooral de honderden zeehonden die wat slordig op de rand van zee en land een plaatsje proberen te zoeken. Bont gevlekte Grijze Zeehonden zijn duidelijk in de meerderheid. Af en toe wat ruziënd om de beste plek maar vervolgens in een heerlijke sluimer verder dromend. Stompsnuitige Gewone Zeehonden kiezen voor een wat stemmiger outfit in bruin-wit.

Tot ziens op Helgoland

Helgoland, leven op de rand. We worden uitgezwaaid door een jonge rob en schrijven weer een natuurbelevenis bij op de lange lijst van onvergetelijke momenten.

vrijdag 24 mei 2013

Nachtvlinderestafette, een kijkje op het scherm


Na de succesvolle start van de Nachtvlinderestafette in 2012 hebben de Stichting Natuurkampeerterreinen, de Vlinderstichting en Natuurpresentaties op veler verzoek besloten om de "estafette" dit jaar opnieuw aan te bieden. Op 29 april is de Nachtvlinderestafette vertrokken voor een lange tocht, kriskras door Nederland met aanlegplaatsen op 39 natuurkampeerterreinen.

Nachtvlinders, een mysterieuze wereld (Landgoed Old Putten, Elburg)


Jong en oud kijken vol spanning wat er op het licht afkomt (Landgoed Old Putten, Elburg)

Ruim 160 kampeerders en toeschouwers van buiten hebben vooral de eerste nachten ervaren hoe koud het was dit voorjaar. Op Camping De Roos (Beerze) wilde het niet warmer worden dan een magere twee graden, Landgoed Old Putten (Elburg) en Natuurkampeerterrein Morgenrood (Oisterwijk) troffen het nauwelijks beter. Pas op Eerste Pinksterdag werd op Kampeerterrein Hoeve De Gastmolen (Vaals) in de donkere uurtjes een temperatuur boven de tien graden bereikt. Maar de natuurervaring begon gelukkig altijd binnen. Een mysterieuze wereld vol met vlinders opende zich als een toverdoos voor de vele toeschouwers.

Meikever (Natuurkampeerterrein Morgenrood, Oisterwijk)

Meikever, een echte heer met zes blaadjes aan zijn sprieten (Natuurkampeerterrein Morgenrood, Oisterwijk)

Tijdens het voorjaarsgedeelte van de Nachtvlinderestafette 2013 moesten de vlinders stevig aan de bak om de concurrentie aan te kunnen met Meikevers. Volop aanwezig en vooral groot en druk. Voor de bezoekers steeds weer verrassend of er een heer of een dame aan kwam brommen. Blaadjes aan de sprieten werden geteld en altijd waren het er zes. Alweer een stoere man!

Close-up Hagedoornvlinder (Camping Hoeve De Gastmolen, Vaals)

Witvlekbosrankspanner (Camping Hoeve De Gastmolen, Vaals)

Meriansborstel (Camping Hoeve De Gastmolen, Vaals)

Vooral in Vaals werd het steeds drukker naarmate het later werd. De zeventig bezoekers vòòr het laken werden eerst letterlijk overdonderd door tientallen knalgele Hagedoornvlinders die als confetti neer dwarrelden uit de donkere avondlucht. Na de klok van twaalf werd het helemaal genieten. Maantandvlinders, Egale Bosrankspanner en Witvlekbosrankspanner lieten zien wat in de verborgen nachtelijke wereld aanwezig kan zijn.

Halvemaanvlinder in de douche van Landgoed Old Putten (Elburg)

Natuurbeleving op natuurkampeerterreinen gaat soms wel erg ver. Als het te koud wordt, zoals op het schitterende Landgoed Old Elburg, kan er natuurlijk ook gevlinderd worden in en rond de douchehokjes....
Koolbandspanners en zelfs een Halvemaanvlinder hadden er een goed, en vooral vochtig warm, onderkomen gevonden.
Nachtvlinderestafette 2013

Kom ook eens kijken bij de Nachtvlinderestafette 2013. Omdat het altijd laat wordt is het zeker aan te raden om te blijven overnachten (en te reserveren) op één of meerdere van de altijd weer schitterend gelegen 38 natuurkampeerterreinen die tussen 5 juli en 13 augustus bezocht gaan worden. De data vindt u op de websites van de Stichting Natuurkampeerterreinen, de Vlinderstichting, Natuurpresentaties of op de poster hierboven. En helemaal bij blijven? Volg dan het evenement Nachtvlinderestafette 2013 op Facebook.


zondag 12 mei 2013

Invasie van Smaragdlibellen

De Olde Maten
Nederland blijft verrassen met onbekende plekjes. De Olde Maten bijvoorbeeld. Iedereen kent Nationaal Park Wieden en Weerribben maar wie steekt de N334 over om terecht te komen in het bijna dichtgegroeide veenweidegebied van De Olde Maten? Toch lag juist hier het Zwartewaterklooster, een nonnen gemeenschap die na de beeldenstorm van de aardbodem verdween. Wat bleef is een schilderachtig, kleinschalig gebied tussen Hasselt en Zwartsluis wat nu beheerd wordt door Staatsbosbeheer.

Langs de enige toegangsweg door De Olde Maten staat een gammele observatiehut. De tand des tijds is er grondig mee bezig geweest en met twee personen moet je bijna zeebenen hebben om er in rond te lopen. Door de lage kijkgaten is slechts een Wilde Eend te zien. Voor het echte spektakel op 10 mei kan je beter buiten blijven.

Jonge Smaraglibel, Olde Maten
Jonge Smaragdlibel, Olde Maten

Jonge Smaragdlibel

Nymfenhuidje Smaragdlibel,  Olde Maten

Uit het bruine, sombere veenwater zijn tientallen kleine monsters gekropen. De ogen geloken, de kaken gesloten. Een wondere optocht waar het bijna om lijkt te gaan wie het hoogst kan klimmen. Op de trap, op de deurpost, overal zitten ze. Uitpuffen is er niet bij, elke deelnemer heeft zijn eigen finish lijn. Daar aangekomen begint de grote metamorfose. De Unidentified Creeping Objects (geen UFO's maar UCO's) gooien de luiken open en de invasie van De Olde Maten kan beginnen. Eerst verschijnt een geleed achterlijf, dan een dof glanzend borststuk met friemel flodders aan beide kanten. Grote ogen op een breed gebekte kop vervolmaken het plaatje. Tijd om uit te rusten is er niet, strek en rek oefeningen veranderen het nieuwe wezen in een jonge libel. Flodders worden uitgevouwen tot gazen vleugeltjes.

Smaragdlibel (Bargerveen, 2012)

Deze invasie van UCO's blijken Smaragdlibellen te zijn. Kleurrijke jagers die zich uitstekend thuis voelen in een venige omgeving. Even flink eten van de overvloed aan muggen en dan op zoek naar een partner. Met het afzetten van eitjes in de plassen van De Olde Maten is de cyclus weer rond en kan ook volgend weer een optocht van bruine monsters verwacht worden.

zondag 5 mei 2013

Turks fruit, deel 5 (slot), een gemengd boeket

Tulipa orphanidea, Adrasan

Turks fruit, een bundel impressies van een tweeweekse reis met Hamba Kahle Natuurreizen en de Vereniging voor Veldbiologie (KNNV) door Zuidwest Turkije. Dit laatste verhaal biedt een potpourri van bijzondere Turkse flora en fauna, even kleurrijk en aantrekkelijk als zoet Turks fruit.

Nederland en Turkije hebben inmiddels 400 jaar handelsgeschiedenis opgebouwd. Onze historie is zelfs zo vervlochten dat niemand zich realiseert dat de Hollandse tulp afkomstig is uit het Ottomaanse rijk. Een "Tulipan" was toen nog een bijzonder hoofddeksel wat volgens de zeevarende kooplieden sterk leek op een tulpenbloem.

Lycische pijpbloem (Aristolochia lycica), Adrasan
Cytisus hypocystis

Voor reizende plantenliefhebbers is het een zegen dat we verlost zijn van die dure diarolletjes. Met meer dan tienduizend plantensoorten in Anatolië wist je bij voorbaat dat je nooit genoeg mee kon nemen. Nu kun je onbeperkt blijven schieten, van bizarre en nergens anders voorkomende Lycische Pijpbloemen tot bladloze parasieten op Cistus struiken.

Hardoen, Milete

Griekse landschildpad, Adrasan

Karetschildpad, Dalyan (Turtle Hospital)
Rode Toornslang, Adrasan

Reptielen zijn op elke excursie te vinden. Zelfs de platgelopen ruïnes van Efese en Phaselis zitten vol met prehistorische monsters. Alleen de naam is al afschrikwekkend: Hardoen. Ondanks zijn vervaarlijke uiterlijk, van gestekelde drakenstaart tot opengesperde muil, is het een vriendelijk en zelfs een beetje schuw wezen. Pas als er een soortgenoot in de buurt van een favoriete steen komt wordt het menens. Net als zijn Afrikaanse verwanten begint het met kopschudden en wat schijnbewegingen. Pas als dat niet helpt volgt een frontale aanval. Slangen zijn overal aanwezig maar worden bijna alleen gezien als "road pizza". Plat gereden of zelfs plat geslagen valt er vaak weinig meer van te maken. Veel gemakkelijker is het om landschildpadden te zien. twee soorten komen voor in het zuiden van Turkije. De Griekse met twee schildjes boven de staart en de Moorse met slechts één. Op het strand ten zuiden van Dalyan komen vanaf mei Karetschildpadden aan land om hun eieren te leggen. Onfortuinlijke dieren die in een net terechtkomen worden opgevangen in een "Turtle Hospital".

Europese Tjiktjak (Adrasan)

Als de avond valt wordt het tijd voor de Europese Tjiktjak. Een gekko soort die op de muren van hotels gemakkelijk te spotten is. Net buiten het licht en voortdurend alert op een passerende vlinder of kever.

Spinnen gevecht, oostelijk van Kas

Bidsprinkhaan, Bafa meer

Sabelsprinkhaan, Bafa

Insecten en spinnen zijn rijkelijk vertegenwoordigd langs de warme kust. Rustig picknickend in een olijfboomgaard waren we getuige van een gevecht op leven en dood tussen twee prachtig gekleurde spinnen. Ze leken wel een beetje op de bekende "Ladybird Spider" maar hadden in plaats van zwarte stippen een forse streep over de rug. Bidsprinkhanen doen het wat rustiger, wiegend hangen ze tussen het gras tot er iets voorbij komt wat past tussen de vangpoten. Sabelsprinkhanen zijn echter een maatje te groot. Ook zij lusten wel een hapje vlees dus ook voor de bidders is het uitkijken met deze kleurige monsters.

IJsvogel, Adrasan

Zuidwest Turkije, een perfecte bestemming voor een voorjaarsreis.

Deze reis werd georganiseerd door Hamba Kahle Natuurreizen in samenwerking met SNP (Nederland) en Amber Travel (Turkije).

Turks fruit, deel 4, bijzondere erwtjes

Kroontjeskruid, Coronilla varia, Adrasan
Turks fruit, een bundel impressies van een tweeweekse reis met Hamba Kahle Natuurreizen en de Vereniging voor Veldbiologie (KNNV) door Zuidwest Turkije. In het vierde verhaal gaat de aandacht naar de grond, kleine, kruipende erwtjes (Vlinderbloemigen) en hun vruchten.






Medicago maritima, Menderes delta

Medicago orbicularis, Adrasan

Medicago rigidula, Adrasan
Mediterrane streken zijn bekend  om hun grote aantallen vlinderbloemigen. Hebben wij maar een paar Rupsklavers (Hopklaver en Luzerne), zij grossieren in tientallen soorten. Elk met een vrijwel identiek hoofdje gele bloemen maar met totaal verschillende vruchten. De meeste zijn letterlijk overal te vinden, van wegrandjes tot grazige stukken in de maquis vegetaties. De mooiste is misschien wel Medicago orbicularis met grote, ronde en schijnbaar platgedrukte vruchten. Helaas zijn er wel erg veel met tonvormige, gedraaide en gestekelde vruchten. Blamey en Wilson geven in hun boek "Mediterranean Wild Flowers" een uitstekend overzicht maar zelfs dan blijft het lastig.

Trifolium resupinatum, Selcuk. Let eens op de omgekeerde bloemen, de vlag zit niet boven maar onder!
Trifolium stellatum, Selcuk

Trifolium spumosum, Adrasan

Trifolium tomentosum, Adrasan

Trifolium pilulare, Kas

Ook onder de "echte" klavers zijn er enkele met fotogenieke vruchten. Sterklaver is de meest algemene maar de behaarde Trifolium tomentosum en Trifolium pilulare zijn mijn favorieten. Ook voor deze soorten is het echt niet nodig naar een natuurreservaat te gaan. Even door de knieën op een willekeurig weilandje en je kan beginnen met fotograferen.

Astragalus hamosus, Adrasan

Bisserula pelecinus, Dalyan
Turkije is het land van de Hokjespeulen (Astragalus), bijna 400 soorten zijn er te vinden. Vooral in het oosten van Anatolië lijkt elke berg weer een andere Hokjespeul te hebben. In de directe omgeving van Adrasan (zuidelijk van Antalya) stond Astragalus hamosus met kenmerkende, hoornvormige gekromde peulen. De meest bizarre vruchten vonden we rond Dalyan. Geen hokjespeul maar Bisserula pelecinus met blauwe bloempje en een platte, diep gekartelde peul.

Lathyrys cf setifolius, Selcuk

Deze reis werd georganiseerd door Hamba Kahle Natuurreizen in samenwerking met SNP (Nederland) en Amber Travel (Turkije).
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...