woensdag 18 november 2015

Wasplaten, kleurrijk, bijzonder, zeldzaam

Klaprooswasplaat, Rotstergaasterwallen (Fr)
Elke recht geaarde paddenstoelen-liefhebber zou het liefst een boeketje wasplaten mee willen nemen voor zijn geliefde. Bont, kleurrijk en zacht van lijn. Geen stekels zoals rode rozen en zo kostbaar als kaviaar. Helaas zal deze droom nooit uitkomen, het blijft bij beelden van een zeldzaam genoegen: oog in oog met een wasplaatje.
Honingwasplaat (Rotstergaasterwallen, Fr)

Grauwe wasplaat (Arriër Koeland, Ov)
Oranje wasplaat (Rotstergaasterwallen, Fr)

Wasplaten houden niet van moderne mensen. Aangeharkte natuur vinden ze maar niets. Ze komen voor op schrale graslanden die soms wat begraasd maar zeker geregeld gehooid worden. Zodra ze een blik opvangen van een zak kunstmest vertrekken ze met de noorderzon. Rond klossende koeienpoten vinden ze best maar afgraven en opnieuw beginnen betekent een droevig eind voor deze paddenstoeltjes. Waterberging is bijna even erg. Een stortbui is verfrissend maar twee maanden onder water omdat wij droge voeten willen houden is een garantie voor het verdwijnen van een bont palet herfstplezier. Bodemrust en een schrale open grasmat is favoriet.

Hooilandwasplaat (Rotstergaasterwallen, Fr)

Gele wasplaat (Rotstergaasterwallen, Fr)
Elfenwasplaat (Rotstergaasterwallen, Fr)

Ridderwasplaat (Rotstergaasterwallen, Fr)

Alle ruim veertig soorten Hollandse wasplaten zijn echte graslandpaddenstoelen. Zeer schrale bermen, extensief beheerde weilanden en soms zelfs geregeld gemaaide gazons op oude kerkhoven zijn favoriet. Maar dat is dan ook zo beetje alles wat we van hun mysterieuze leven weten. Sommige onderzoekers hebben aanwijzingen gevonden dat ze in symbiose zouden leven met grassoorten. Bij Smalle Weegbree is zelfs DNA van wasplaten teruggevonden wat zou kunnen wijzen op een innige samenleving zoals we kennen van bomen met allerlei melkzwammen, russula's, boleten en amanieten. En dat zou in de richting gaan van een theorie dat wasplaatjes in Nederland feitelijk een schraal restant zijn van een oerwoudrelict. Menno Boomsluiter (Natuurbericht 2012) wijst er op dat in Noord-Amerika deze kleurrijke groep altijd in stokoude bossen groeit. In Nederland komt dit zelden voor maar wat beide groeiplaatsen gemeen hebben is een ongestoorde bodem. Het enige wat zeker is dat het geen parasieten zijn. Gras en kruiden groeien niet anders als er wasplaten aanwezig zijn.

Scharlaken wasplaat, Arriër Koeland (Ov)

Papagaaizwammetje (Rotstergaasterwallen)

Slijmwasplaat (Rotstergaasterwallen, Fr)

Kabouterwasplaat (Arriër Koeland, Ov)

Wasplaten zijn kakelbont en zelfs meer dan dat. Een groen uitgeslagen papegaaizwammetje is echt niet griepig. Helderrood, vurig oranje en knalgeel lijken favoriete modekleuren. Maar als excursiedeelnemers mij vragen waarom ze zo schitterend zijn blijft die vraag ook al onbeantwoord. Voor hun sporen verspreiding hebben ze het echt niet nodig. Deze worden gewoon met de wind meegegeven. En terwijl er zelden een gave russula of vliegenzwam te vinden is lijken wasplaten wel minder interessant voor slakken. Deels komt dat natuurlijk door hun standplaats. Tussen blad en onder struiken of bomen leven meer van deze glibberige raspers maar ook in weilanden zitten allerlei, vaak wat kleinere soorten. Je zou bijna denken dat ze het doen omdat ze het zelf leuk vinden maar dat gaat mij toch net iets te ver.

Sneeuwzwammetje (Rotstergaasterwallen, Ov)

Vuurzwammetje (Rotstergaasterwallen, Ov)

Zwartwordende wasplaat (Havelterberg, Dr)

Hoewel de tijd voor het vinden van wasplaatjes bijna afgelopen is kunnen er ook nu nog op allerlei plaatsen sneeuwzwammetjes, vuurzwammetjes en zwartwordende wasplaten gevonden worden. Zeer schrale bermen en altijd extensief beheerde weilanden zijn daarvoor ideaal. Maar ook oude kerkhoven uit vorig eeuwen kunnen verrassende soorten opleveren. Voor een uniek palet aan wasplaten moet je echter in november een excursie boeken bij Staatsbosbeheer. Zij beheren de Rotstergaasterwallen als "wasplaatjesreservaat". In totaal zijn daar inmiddels 25 soorten genoteerd. Andere opties zijn het Ariër Koeland (excursies in oktober en begin november te boeken bij Alcedo Natuurprojecten) of de forten van de stelling Amsterdam (zie Natuurbericht).



vrijdag 6 november 2015

Leven op een koeienvlaai

Hoornaarroofvlieg
Biologen zoeken naar leuke waarnemingen op de meest bijzondere plaatsen. Sommigen zitten letterlijk in de put, turend naar varentjes. Anderen zakken verlekkerd in een koeienvlaai, als een strontvlieg aangetrokken door de geur. Turend naar kleine beestjes, genietend van de mooiste paddenstoeltjes die juist daar hun paradijsje vinden.
Strontvlieg


Vergadering gewone mestkever


Mestkever in actie

Driehoornmestkever

Sphaeridium scarabeoides, een waterkever levend in de mest

Roep mest en vraag naar een toepasselijk insect en het antwoord is mestkever. Dat er allerlei soorten zijn is voor de meesten onbekend. Gespecialiseerd in verschillende soorten uitwerpselen maar ook elk weer op hun eigen manier levend van wat een koe achtergelaten heeft. Er zijn zelfs kevers die bij de grote familie van de waterkevers behoren en letterlijk rondzwemmen in de koeienpoep (Sphaeridium soorten). Maar het is niet alleen direct voedsel voor volwassen of jonge insecten. Viltvliegen, bijvoorbeeld. Die komen voor een heerlijk slokje mestvocht, aal volgens de kruiswoordpuzzels.

Kleefsteelstropharia

Franjevlekplaat

Spitse vlekplaat

Mijn aandacht is de laatste weken vooral getrokken door paddenstoeltjes, groot, klein en nog veel kleiner. Zelden gevonden op uitwerpselen van vleeseters maar vooral verzot op vezelrijke flatsen van koeien of paarden. Sommigen gaan voor cellulose uit de celwanden van grassen, anderen kiezen voor stevige kost en smullen van resten lignine (hout). Voor de wandelaars in natuurgebieden zijn het vooral de inktzwammen, vlekplaten en de kleefsteel stropharia's die groot genoeg zijn om niet te missen. Net als alle andere mest bewonende paddenstoelen zaten hun sporen al in het afgegraasde gras. Stevig verpakt in een miniatuur pantsertje en klaar om te kiemen zodra de flats het lijf verlaten heeft.

Kogelschieter

De meest bizarre mest schimmel is de gewone kogelschieter. Verwant aan de broodschimmel is het één van de eerste die verschijnt maar om ze te zien moet je letterlijk met de neus in de koeienpoep duiken. Zo klein zijn ze. Eerst is het een geel bolletje van net een millimeter en daarna een glanzend kraaltje op een doorzichtig steeltje. Waterdruk zorgt er voor dat het kraaltje met sporen tot wel twee meter weggeschoten kan worden. Prachtige beelden van schietende Pilobolus schimmels zijn te zien op Business Insider. Als je niet oppast kun je getroffen worden door het wegschietende sporenpakketje want de snelheid is hoger dan een kogel uit een geweer.

Oranje mestschijfje

Dwergborstelbekertje

Wat groter zijn allerlei miniatuur zwammetjes uit de grote groep van de Zakjeszwammen. Oranje mestschijfjes zijn het meest algemeen. Maar tussen deze verzameling oranje stippen zijn vaak ook andere soorten te vinden. Het dwergborstelbekertje bijvoorbeeld. Slechts een paar millimeter en woest behaard. Mestborstelbekertjes zijn al wat groter maar blijven nog steeds ver achter bij de vlekplaten die hierboven getoond werden.

Sta eens stil bij een koeienflats en verbaas je over het rijke leven in en op de poep.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...