Natuur en reisblog Kees Boele

De zilte rand van de Graanrepubliek

2012-02-26T17:58:00.000+01:00

Groninger rijkdom, oostelijk van Nieuwwolda

Strakke lijnen tot aan de horizon, zwarte vlakken van tientallen hectares afgewisseld met door vorst geel gekleurde graslanden. Dijken als stille getuigen van een vroegere strijd tegen het water. Doorsneden door coupures waar ook nu nog de afsluitbalken in geschoven kunnen worden als de waterwolf eens terug zou komen. Maar zonder dit water was de Graanrepubliek nooit ontstaan. Dit is het rijke Oldambt, geworteld en gevoed door zeeklei. De zilte rand van het gebied wordt gevormd door de Reiderwolderpolder en de Carel Coenraadpolder. Wegen doodlopend op de laatste dijk en daarna een rafelig gebied met strekdammen en kwelders. Een enkele boerderij, voren in het land en verdwaalde toeristen zijn de enige tekenen van menselijk leven. Nog geen halve eeuw geleden was dit wel anders. Een bord bij een bosje met essen en esdoorns vertelt het dramatische verhaal van 350 mensen uit Ambon die hier, ver van klapper en kampong, een nieuw bestaan moesten opbouwen. Tochtige barakken, een kerkje en een schooltje kregen ze als dank voor bewezen diensten. Wat rest is een kille kaart, de verhalen over een terugkeer naar het tropisch paradijs zijn verwaaid in de nooit aflatende wind.

Ambonezenbosje, Reiderwolderpolder

Brandganzen trekken keffend langs de waterlijn. Een eerste veldleeuwerik probeert zijn nieuwste lied. Op het hek bij Nieuw Statenzijl hangt een laatste herinnering aan een winterse springvloed. In het achter de dijk liggende land zijn de hazen heer en meester. Soms alleen zichtbaar als een grijze rug, soms in paren en vooral druk met imponerend gedrag.

Nieuw Statenzijl

Haas, Reiderwolderpolder

Voor wie het wil zien is de zilte rand van het Oldambt is echter ook in de late winter bijzonder kleurig. Op harde basalt of baksteen hebben mossen en korstmossen fijne lijnen getrokken. Van zwart tot oogverblindend geel, van lichtgroen tot bruin. Vanaf een hoogte van ruim 190 centimeter zijn het vlekken, dichterbij gekomen blijken het kunstwerkjes met lobjes, schijfjes of afgemaakt met een poederlaagje.

Bioloog heeft geen aandacht voor het uitzicht maar alleen voor de kleurige rand van het Oldambt

Plat dambordje (Aspicilia calcarea, een korstmos op beton)

Kastanjebruine schotelkorst (Lecanora campestris, een korstmos op basalt, Nieuw Statenzijl)

Kleine citroenkorst (Caloplaca lithophila, op beton, Reiderwolderpolder)

Gewone haarmuts (Orthotrichum affine, op basalt, Nieuw Statenzijl)

De Graanrepubliek van Frank Westerman vertelt het verhaal over dit gebied. Gemaakt door de zee, gevormd door de mens met ongekende rijkdom en armoede direct naast elkaar. De randen zijn echter van en voor de natuur gebleven.

Zeldzame ontmoeting in Haren

2012-02-24T19:34:00.000+01:00

Schorshorentje, Balea perversa, een zeldzaam slakje uit Haren

Clausilia sp., een familielid van Schorshorentje, Strangenberg, Vogezen

Gebogen staat een bruin gejaste en grijsharige man voor een laag bakstenen zuiltje. Voor hem een
langneuzige camera op stalen benen, starend gericht op een stilleven van korstmossen. Voor passanten een wat zonderling figuur maar ze zijn wel wat gewend in een dorp met tientallen biologen. Plots komt er beweging in de man, zijn dikke brillenglazen bewegen wat naar boven en staren naar een bewegend stofje. Een klein, bruin sparrennaaldje glijdt langzaam zijn beeld in. Met hulp van alle optiek verandert het naaldje in een fijn gestileerd slakje. Nog geen 5 mm lang maar toch met acht steeds kleiner wordende etages. Eenmaal in beeld steekt het bruin, glanzende huis af bij de zwarte steen. Terwijl de temperatuur maar net boven het vriespunt uitkomt glijdt het vochtige slakkenlijfje
behoedzaam over de koude steen.

Thuis gekomen blijkt het een Schorshorentje met de mooie naam Balea perversa. Pervers is hier gebruikt in de letterlijk zin: verkeerd. En dat heeft weer te maken met het feit dat dit bijzondere schelpdiertje in een links
gewonden huis leeft. Dit is een kenmerk van alle leden van zijn familie (Clausilidae) maar komt verder bij de
Nederlandse slakken niet voor. Haar Nederlandse naam is Schorshorentje, een verwijzing naar één van zijn geliefde biotopen. Dat naast schors ook oude muren interessant zijn blijkt uit bestudering van de Elseviers Slakkengids.

Nog leuker aan deze waarneming is dat de soort volgens de website van de Stichting Anemoon niet eerder in het noorden gevonden is. Oudere bronnen (de landslakkengids van de KNNV uit 1970) geven op dat er mogelijk vondsten van deze soort in Groningen gedaan zijn maar deze staan niet op de verspreidingskaart.

Zeldzame, en vooral onverwachte, ontmoetingen maken de natuur steeds weer boeiend.

Mode naar de knoppen

2012-02-18T14:26:00.000+01:00

Ruwe berk

Februari, de temperatuur kruipt geleidelijk weer wat omhoog. Roodborstjes en koolmezen zingen uitnodigend, het wordt tijd om weer naar buiten te gaan. Een bijzondere modeshow staat op de agenda. Geen eenzame catwalk met een paar mannequins maar ruimte voor iedereen. U moet alleen even letterlijk naar de knoppen gaan....

We beginnen de show met echte wintermode. Het modehuis Fraxinus (es), gevolgd door enkele andere merken, kiest voor een stoere uitstraling met een strakke snit. Nauw sluitend als een kuras en tegen storm en tegenwind bestand. De kleuren zijn voorzichtig paars maar meestal aards, zwart als de nacht, houtig bruin of wat frisser groen. Voorop staat herkenbaarheid en daarmee is de drager altijd verzekerd van een duidelijke identiteit.

Gagel

Zwarte Els

Zomereik

Esdoorn

Geheel anders is het ontwerp van Tilia (linde). Niet geschikt voor grote maten en geïnspireerd op een bontjas. Wat krullerig,misschien wat speels uitnodigend maar verder alles verhullend.

Linde

Verrassend blijven ook dit jaar de ontwerpers van Aesculus (kastanje). Vasthoudend aan een eigen trend kiezen ze ook nu weer voor een stevig ontwerp wat opvalt door zijn glans. Als afwerking hebben ze gekozen voor natuurlijke materialen in bruin met een plakkerig accent. Misschien wat afstotend bij een prettig samenzijn maar uiterst effectief om de winter buiten te houden.

Paardenkastanje

Onze laatste twee inzendingen zijn van Sambucus (vlier) en Lonicera (kamperfoelie). Het jaar rond te dragen en uiterst pikant. Terwijl Sambucus kiest voor een paar strategisch geplaatste schubjes heeft Lonicera letterlijk niets om het lijf. Wees je zelf, broeder, daar ging het om bij Ramses Shaffy maar ook in deze stijl. Laat zien wat je hebt, geniet van het buitenzijn, laat de kou je niet deren.

Vlier

Kamperfoelie

Mode naar de knoppen is gefotografeerd in het groene Haren maar wordt op elke gewenste plaats opgevoerd.

Scandinavisch havenfeest

2012-02-18T12:40:00.000+01:00

Grote zaagbek, "Havenkolkje" Noord-Willemskanaal, Haren

Havendorp Haren, een mooie slagzin voor een toeristische folder. Turfschepen en trekschuiten die door het nieuw gegraven Noord-Willemskanaal uit de Drentsche binnenlanden naar de Stad voeren konden er aanleggen. Een logement was aanwezig om de heren van stand een aangenaam verblijf te bieden. Wat rest is een herinnering, vervagend in de nevelen van de tijd. De havenkolk is nu parkeerplaats van de brandweer, van de verbinding met de buitenwereld rest niets anders dan een kleine bocht in het kanaal.

Vreemde gasten worden niet geduld

Maar het is juist daar dat vandaag een Scandinavisch havenfeest gegeven wordt. Selectief gezelschap en met kledingvoorschrift. De dames met een bruine hoed, de heren met een groene hoed. Zonder deze uitdossing kom je er niet in, de uitsmijter staat klaar om met duidelijke taal aan te geven dat het een besloten party is.
Gedanst mag er worden als het maar op het de door een ijzige afzetting aangegeven dansvoer is.

Grote Zaagbek, eend in gesprek

Tweebenige gasten mogen vanaf de oever het schouwspel bijwonen. Wat we hier zien zijn Grote Zaagbekken. Visetende duikeendjes uit het hoge noorden. Hoewel ze elke winter langs komen lijkt het wel of de Scandinavische delegatie steeds groter wordt. Verhalen over een verrassend Hollands smorgåsbord zijn kennelijk tot ver in Noorwegen en Zweden doorgedrongen. Elke dag als voorgerecht verse stekelbaars, daarna volgt een tussengerecht van rietvoorn en als hoofdgerecht een sappige baarsje. Zelden gaat de glazen deur van het restaurant dicht, Hollandse eenden en koeten zorgen daar als trouwe klanten wel voor. De meeste zijn echte vegetariërs en kijken vol verbazing naar deze gasten.

Grote Zaagbek, woerd

Gegeten wordt er nauwelijks, het gaat om gezellig samenzijn en vooral een mooie date voor het komend jaar. Pronken, de kopveren zo ver mogelijk uitgezet, het lijf zo groot mogelijk en in vaste patronen rond elkaar draaien. Af en toe wordt er kort gesproken, voor ons een wat nasaal gekwaak maar voor de Grote Zagers een duidelijk verhaal. Het Scandinavische havenfeest in Haren laat zien dat het leven goed is

Grote Zaagbek, eend

Haren geeft stenen voor brood

2012-02-17T20:14:00.001+01:00

Muurvaren, Haren

"Gij zult Uw naaste geen stenen voor brood geven!!!".....het galmt nog steeds door mijn hoofd als ik terugdenk aan boetepreken uit de jaren zestig. En zeker als ik zie hoe in Haren een bedreigde inwoner behandelt wordt. Niet ingeschreven in de burgerlijke stand en geen dak boven het hoofd. Dag en nacht te vinden aan de Kerkstraat, stil, teruggetrokken, door niemand gezien. En toch bijzonder tevreden met de stenen die Haren hem aangeboden heeft.

Muurvaren, sporenhoopjes, Haren

Muurvarens waren vroeger algemeen, genietend van kalkrijk cement en het achterwege blijven van voortdurende restauratie drift. Samen met Steenbreekvaren en Muurleeuwenbek is het plantje nog steeds algemeen in het diepe zuiden. Waar de Limburgse vlaai heerst en volgende week weer "Alaaf!" klinkt gaat het hem goed. In het hoge noorden regeert sinds tientallen jaren het zure en harde Portland cement. Geen barst, geen voeg, alles keurig afgestreken. Kerkmuren, kademuren en poortgebouwen, alles is doordrenkt van Portland na goed bedoelde restauraties.

In het groene Haren heeft de betonmolen echter twee eenzame, versteende pilaartjes vergeten. Negentien stenen hoog, vier stenen dik en afgedekt met een gebarste hardstenen plaat. Toegang gevend tot een verlaten schoolplein waar eens Harens trots de tafels van zeven en negen moesten leren, nu getooid met een kil blauw bord "Verboden Toegang". Een laatste toevluchtsoord voor één van de meest bedreigde plantjes van Haren: de Muurvaren. Tientallen, kleinere en soms wat grotere plantjes staan er. Klein, wat leerachtig maar zeer vitaal. Enkelen laten trots de achterkant van hun blaadjes zien. Hier zijn duizenden nakomelingen geboren. Als sporen de wijde wereld ingetrokken in de, waarschijnlijk ijdele, hoop elders een even goed plekje te vinden.

Groot Dooiermos, Haren (Xanthoria parietina)

Betoncitroenkorst, Haren (Caloplaca flavovirscens)

Onze bedreigde maar levenslustige Muurvaren heeft gezelschap gekregen van honderden fraaie korstmossen die luisteren naar namen als Dooiermos, Citroenkorst, Rond Dambordje, Rond Kroesmos en Zwart-op-Wit korst. Soms niet meer dan bijna grijs of geel "stof", vaak voorzien van minuscule, ronde vruchtlichaampjes en enkele fraai gelobd. Je moet er even voor door de knieën en een vergrootglas gebruiken maar dan ontvouwt zich een bijzondere miniatuurwereld. Tussen het geel en grijs staan ook nog wat groene plukjes Muurmos en Muisjesmos.

Muurmos, Haren

Zwart-op-Wit korst (Verrucaria muralis)

Haren geeft stenen voor brood en laat zo zien dat natuurbescherming soms niets anders is dan het laten staan van een oud muurtje. De laatste Muurvarens zijn er dankbaar voor.

Levensgeschiedenis van Rietgans U95

2012-02-12T20:24:00.001+01:00

In mijn vorige blog werd melding gemaakt van een fraai versierde Rietgans. Wat bescheiden en niet bereid om even keurig op de foto te komen. Om haar nek een geel, glimmende halsband met de code U95. Duidelijk is dat ze niet vrijwillig, maar geheel zonder problemen, deel uitmaakt van een belangrijk onderzoek wat al sinds 1971 loopt. Doel is om de trekroute en de belangrijkste fourage gebieden van deze Russische ganzensoort te ontdekken. Op allerlei plaatsen zijn deze ringen aangebracht, van de broedplaatsen op de Russische taiga tot doortrekplaatsen in Duitsland, Hongarije en Nederland. Een Duitse ganzensite over Rietganzen geeft een mooi plaatje hoe deze ringen aangebracht worden.

Dankzij deze ring wordt het mogelijk om met behulp van enige documentatie de complete levensgeschiedenis van U95 terug te vinden. Op 5 augustus 2009 werd deze gans geringd aan de Neruta rivier in het district Archangelsk. Gevangen met een groot slagnet en totaal kansloos tegen Konstantin Netvin en zijn collega biologen. Grote handen grepen in het net, alle vluchtwegen afgesloten. Gewogen, gemeten en tot haar grote verrassing daarna weer losgelaten. Even bijkomend bleek echter dat haar nek versierd was met een grote gele ring. Een sieraad voor de rest van haar leven want we weten nu dat U95 een "dame" is.Hoe oud ze was toen ze de ring ontving blijft verborgen in de nevelen van de taiga.

Waarnemingen van U95, de blauwe lijn geeft de route aan "over de weg", in werkelijkheid vliegt ze natuurlijk rechtdoor

Irina, om onze gans maar een naam te geven, vloog in september 2009 naar Brandenburg en bleef daar in ieder geval twee maanden. Zes keer werd haar ring genoteerd op verschillende plaatsen. In februari zit ze in Niedersachsen en gaat dan mogelijk terug naar Rusland. Op 27 oktober 2010 blijkt dat de volgende trekvlucht wat zuidelijker verloopt. Eerst naar Sachsen en dan naar het Nederlandse Limburg. Op de terugtocht komen waarnemingen binnen uit Estland en weten we dus dat ze haar buikje rond gegeten heeft in het Vaskräama natuurreservaat in Estland. Deze winter vliegt ze weer over het vroegere IJzeren Gordijn en wordt op 13 oktober voor het eerst gezien in Sachsen. En daar blijft ze zeker een maand want op 14 november zit ze in de omgeving van Meissen. En dan voelt ze de lokroep van het goede Nederland. Geen Limburgse vlaai deze keer maar echte Drentse kruiden. Genietend en thuis in haar eigen groep wordt ze op 10 februari bij Brunstinge gezien.

Op eigen kracht heeft Irina in 2 ½ jaar tijd de afstand tussen Archangelsk en Duitsland / Nederland vijf keer afgelegd. Daarbij heeft ze minimaal 12.500 kilometer gevlogen, een geweldige prestatie die we kennen dankzij haar mooie halsband.

Blij de winter door

2012-02-11T19:32:00.000+01:00

Grote Bonte Specht, Haren

IJspret voor jong en oud. De teleurstelling van het niet doorgaan van de Elfstedentocht lijkt alweer vergeten. Voor onze gevederde vrienden blijft het echter afzien. De meest noordelijke krant van Nederland krant meldt al dat een gemiddelde vogel in een vorstnacht al gauw 10% van zijn gewicht verliest. Lijnen of kuren is niet meer nodig en elke ochtend is het als een speer naar de voedertafel. Ben je te laat en schuif je achteraan in de rij? Geen probleem, naast schaatsen is in de winter vogeltjes voeren een nationale sport geworden.

Voor de Grote Bonte Specht is dit een uitkomst. Geen getimmer op rot hout op zoek naar een bevroren rups of kever maar gewoon aanschuiven aan pindasliert of moderne combi-zak. Pinda's, pitten en vetbollen in één net. Als je goed kijkt zie je meneer specht er blij van worden. Elke hap is een ongekende brok calorieën. Een nachtje, of zelfs een week afzien in de bittere kou heeft hij er graag voor over. Mevrouw, met haar zwarte pet wat minder vrolijk getooid, is wat schuwer maar komt vanzelf wel als ze vanavond het grote nieuws hoort.

Helemaal blij zijn de Toendrarietganzen. Door één van mijn favoriete bloggers (Natuurkieker) zijn ze vorige maand al uitgebreid voorgesteld. Prachtige foto's van Russisch sprekende gasten, tijdelijk hier maar volop genietend van dit weer. De lucht is helder, het uitzicht fantastisch, geen vos te bekennen en overal eiwitrijk gras. In de Brunstinger Maden, noordelijk van de fraaie jeneverbesbossen van Lheebroek, zijn er duizenden neergestreken. Samen met kleine groepjes Kolganzen lijkt het op een luidruchtige studentensoos. Voortdurend babbelend, het laatste nieuws besprekend of misschien plannen maken voor komende zomer?

Toendrarietganzen en Kolganzen, Brunstingermade

Vanaf de jaren vijftig is het al bekend dat een strenge winter veel Rietganzen brengt. Nooit zoveel als voor de oorlog toen ze de meest algemene gans in winters Nederland waren maar elk jaar komen er meer. Vandaag wordt echter duidelijk dat velen niet over één nacht ijs gaan. Tussen een grote groep loopt een fraai versierd exemplaar. Een beetje verlegen, vaak wegduikend maar dan fier overeind met een gele halsband. Dit is "U95", geringd in Nederland maar inmiddels gespot langs zijn route van Rusland naar Nederland. Af en toe rustend, grazen en dan weer doorvliegen naar het Nederlandse winterparadijs.

Blij de winter door geldt zeker niet voor alle dieren. Daarom is het maar goed dat we in Nederland in ieder geval een aantal soorten met een appel, een kruimel of een pit blij kunnen maken.

IJzige vlinders

2012-02-05T19:55:00.000+01:00

Zwatte Meer, Boswachterij Schoonlo

5 februari, het Zwattepad bij het Zwarte Meer, Boswachterij Schoonlo in Midden Drenthe. Samen met blogster Natuurkieker en mijn partner uitkijkend over een ijzige taiga. In plaats van rendieren grazen er kleine, met bont gevoerde koolzwarte runderen langs de rand van een doodijsgat. Dat deze pingo al duizenden jaren geleden ontstaan is en de taiga een naaldbos is wat door mensenhand is aangeplant doet even niet ter zake. De middagtemperatuur stijgt tot min zeven graden. Een kil zonnetje doet de koude nacht vergeten.

Tonderzwam

Loofbomen lijken niet te passen in deze witte wereld. Toch staan er beuken als kale herinnering aan die mooie zomer van weleer. Aan de stam bonkige knoesten, wit gekuifd en vreemd gebogen. Dichterbij gekomen zijn het Tonderzwammen. Uitgegroeid toen de sapstroom van de boom nog leven brengende suikers naar beneden pompte. Nu verhout en verkurkt proberend om deze ijstijd te doorstaan.

En dan plots het eerste teken van leven. Onder enkele zwammen hangen zaagsel stalagtieten. Broos, kruimelig en steil afhangend. Daarboven een bruine tunnel, ontoegankelijk en diep doordringend in de paddenstoel. Sporen van een vlinderrups die met verstijfde kaken doorknaagt. Sommigen zijn al zover dat alleen het dak nog rest. Fundamenten en verdieping zijn geheel vermalen en weer uitgepoept. Wie ze zijn zullen we nooit weten, hun gepantserd huis laat zich niet doorbreken. Een paddenstoeluil? Of toch één van de algemenere Kroeskopjes. Kleine vlinders behorend bij de Echte Motten, de Tineïdae. Voordat de winter inviel was het nog gelukt één te fotograferen en op naam te brengen, het was het Gewoon Kroeskopje, Nemapogon cloacella.

Gewoon kroeskopje, rups

Gewoon Kroeskopje

Diep weggedoken blijkt veel te gemakkelijk voor een stoere Perentak. Geen gezeur, kom op, nu is het tijd om het toch maar te proberen. Een doldrieste man zit op zeker vijf meter boven de grond. De vliegspieren helemaal verstijfd maar hij is er! Als hij dit overleeft zal hij als eerste zijn opwachting mogen maken bij de dames. Helaas heeft hij nog niet door dat dames meestal verstandiger zijn en maar even wachten tot de vorst misschien, eens, ooit zal verdwijnen.

Perentak op grote hoogte, Zwattepad

Perentak, Haren

Midwinter, vlinderaars zijn nog in diepe rust. Maar ook nu is er in het hart van het Olde Land weer veel te beleven.

Drentsche Aa, geen stilleven in zwart en wit

2012-02-04T19:45:00.000+01:00

Een dunne, ragfijne sluier ligt over het zwarte land. Elke aardklont, plant en struik hebben zich voor de gelegenheid voorzien van een wit kanten randje. Bomen proberen hun gemis aan groen goed te maken met witte toefjes. Dwars door dit stilleven een zwart lint met scherpe randen: een rivier bijna ingesloten in ijs.

Dit is Oudemolen, kloppend hart van het stroomdal Drentsche Aa. Vier straten, een vroegere school, een bekend etablissement en natuurlijk de "Zwaluw" als markante element in dit molendorp. Vanaf de grote parkeerplaats lijken zwart en wit toch de boventoon te willen voeren. Al snel blijkt echter dat onder een dun vernislaagje andere krachten aan het werk zijn. Bruine strepen op de oever en een vliesje van purperbacteriën op het water verraden de dader: warm en ijzerrijk kwelwater borrelt hier op en doorbreekt het ijs. Het is - 7 en toch bevriezen de sloten niet.

Boven het water hangen nog wat laatste bessen van een Gelderse Roos, rood, gerimpeld en vergeten. Mevrouw Merel vindt het allemaal best en geniet er nog steeds van. Elke veer ver naar buiten om maar zoveel mogelijk warme lucht om het lijfje vast te houden. Een Roodborstje lijkt de kunst af te kijken. Ook al een verenbolletje en wat onwennig om de besjes heen hippend. Koolmezen blijven wat hoger en zijn meer geïnteresseerd in de laatste zaadjes in oude elzenproppen. Meneer Merel heeft het vooral druk met mooi zijn, nu opvallen betekent straks een voorsprong op de huwelijksmarkt.

Merel

Roodborst

Koolmees

Merel

Ver boven de Aa verheft zich de hogere zandgrond. Getooid met knoestig hout, verzaagd door boeren van weleer en nu aan hun lot overgelaten. Daartussen kleine, open vlaktes, deels uitgeveend, deels verstoven zand met hei en een eenzame eik of den. Hier begon de woeste grond die zich eens uitstrekte tot aan het volgende dorp, Gasteren. In de vorige eeuw verkaveld en nu deels weer teruggegeven aan de natuur. Grote bonte spechten vinden het allemaal prachtig, overal klinkt geklop of zelfs al geroffel omdat de buurman toch wel erg dicht bij komt.

Terwijl de zon versluiert trekken we weer noordwaarts. Reeën, in wintergrijs gehuld, grazen onverstoord van het bevroren gras. Een bok valt op met een zwart bandje om zijn rechter achterpoot, een rouwband voor een verloren vriendin?

Reebok

Verderop blijken ook anderen te genieten van een ijzige hap. Appelijs! Misschien zelfs wel voorzien van een diepvriesrups, in ieder geval een attractie voor Kramsvogels. Ze hebben er wel wat voor moeten doen, honderden kilometers vliegen maar dan ben je ook in luilekkerland.

Kramsvogel

Wat een stilleven in zwart en wit lijkt is in werkelijkheid vol met gekleurde activiteit. Je moet er alleen even voor naar buiten.

Haren verguld en verkoperd

2012-01-29T17:22:00.000+01:00

Goudvink, Haren

Voor het eerst dit jaar een dag met vorst en meteen verandert de natuur. Sneeuwklokjes en winterakonieten die al bezig waren met hun kortstondige bloei wachten verkleumd op betere tijden. In de tuin is het van de ene op de andere dag druk geworden. Ons Roodborstje begrijpt er niets van. Opgewonden wipt hij (of zij) van poot op poot, borstveren opzettend maar niemand is onder de indruk. Een Merel wordt er zo nerveus van dat hij besluit tot drastische actie. Alles komt af op zonnebloempitjes in een voederhuisje, als dat nu eens zou verdwijnen? Dan moet het toch weer rustig worden in zijn territorium? Zo gedacht, zo gedaan. Pitten vliegen aan alle kanten in het rond en binnen de kortst mogelijke tijd ligt er een pond pitten op de grond. Afwachtend en met bijna een verbeten grijns om de snavel kijkt onze Merel rond. Een paartje Goudvink merkt als eerste dat er iets veranderd is, met een laatste pit moeten ze tevreden zijn of toch verder gaan zoeken op de grond. Voor de Vinken maakt het allemaal niets uit, zij zijn juist blij met onze Merel want nu zijn ze even verlost van die agressieve Groenlingen. Voordat ook zij zich op de grond durven vertonen hebben de Vinken de grootste buit al in de buik. Inmiddels trekt de Merel zich maar terug onder een struik, wat hij ook doet, er komen alleen maar meer vogels.

Merel, Haren

Roodborst, Haren

Goudvink, vrouwtje, Haren

En dan komt een nog grotere bedreiging aanvliegen. Niet één maar vele koperwieken komen binnen vallen. Een invasie van besseneters! Nu slaat mevrouw Merel aan. Bovenin haar hulst struik probeert ze de Zweedse vogels op andere gedachten te brengen maar een Babylonische spraakverwarring slaat toe. En feitelijk zijn ze ook gewoon met teveel. De koperen horde maakt korte metten met de laatste hulstbessen en gaat dan weer op de wieken. Aansluiting zoekend met andere pelotons, op zoek naar nog meer lekkers in Harens groen.

Koperwiek, Haren

Haren verkopert lang niet elk jaar, vaak blijven de koperwieken buiten de dorpspoorten maar nu zijn de aantallen vogels zo groot geworden dat de buitendorpen niet voldoende meer kunnen bieden. Misschien brengen de komende dagen wel pestvogels?

Gevleugeld Groningen

2012-01-28T17:22:00.000+01:00

Buizerd, Westerbroekstermadepolder

Wintertijd. Geen gewas op het land, geen blad aan de boom, geen overhangende Pastinaken om oneffenheden in de berm te verbergen. Maar ook geen sneeuw om de harde lijnen van het Gronings landschap te verzachten. Sporen van het verleden worden juist nu zichtbaar in het kale land. Kreekruggen en vroegere prielen als getuigenissen van de Elisabethvloed. Ronde lijnen of juist lage delen waar eens veen groeide dankzij overvloedig regenwater. Voor ons als platvloerse wezens nauwelijks zichtbaar, willen we het goed zien dan moeten we ons verheffen boven de klei. Niet als Icarus doorvliegen naar de zon maar als Niels Holgerson mee op de rug van een vogel.

Neem deze buizerd nu eens. Zijn landschapsbeleving begint bij aankomst in de Westerbroekstermadepolder. Na een lange reis is een paaltje voldoende om zijn wintergebied te overzien. Veen in een oerstroomdal uit een ijzig verleden. Inzoomen op het kleinste detail, gras wat net iets groener is door microbemesting in het zompige weiland. En dan wachten op beweging, alleen van boven te zien.

Fraters, Noordpolderzijl

Ringmus, Noordpolderzijl

Fraters hebben meer kilometers achter de staart en zien het landschap anders. Voor hun geen weilanden maar juist de zeekust. Dijken als grenzen tussen land en water. Alles wat er aanspoelt is interessant. Waait het wat teveel dan zijn enkele vleugelslagen voldoende om in een ander landschap terecht te komen. Kale klei is niet interessant maar het gaat hun juist om wat de mens er mee gedaan heeft. Een els aangeplant langs een sloot, dat zien ze direct. In goed gezelschap van wat Ringmussen vinden ze in oude elzenpropjes een heerlijke maaltijd.

Kolgans en Brandgans, Onnerpolder

Kolganzen en Brandganzen komen net als de Fraters uit Arctische gebieden. Zomers kiezen zij voor een toendra landschap, 's winters zijn ze toch wat kieskeuriger. Voor de broodnodige rust en veiligheid in het nachtelijk duister is een grote waterplas zeer aantrekkelijk. In de buurt zoeken ze graag naar uitgestrekte akkers met oogstrestanten of grazige weiden. Bij voorkeur zeer ruim en overzichtelijk met een horizon die bij voorkeur honderden meters ver weg ligt. Geen houtwallen, geen belemmeringen om een naderende Vos of laag vliegende Zeearend vroeg genoeg te zien.

Stormmeeuw, Termunten

Stormmeeuwen gaan meteen de dijk over. In grote groepen uitzwermend en op zoek naar vruchtbare weiden. Soms op klei, soms bemest op zand. Maar altijd veelbelovend en rijk aan ondergronds leven. Soms zijn het echte opportunisten die liever lui dan moe zijn. Bij Termunten lopen ze achter een groepje Goudplevieren aan die hetzelfde zoeken. Precies op het juiste moment een sprintje trekken levert soms een gratis maaltijd.

Grote Zilverreiger, Emmapolder

Grote zilverreigers zien in het landschap bij voorkeur veel blauw-zwarte lijnen, geel omzoomd met riet en met zoveel mogelijk onderwater verrassingen. Soms even een stap opzij in de kale klei of gras maar dan snel weer terug naar een volgende stekelbaars.

Boomklever, Haren

Wat al deze vogels met elkaar gemeen hebben is dat zij het landschap van grote hoogte bezien, beoordelen en besluiten wat voor hun interessant of juist veilig kan zijn. Voor Boomklevers is de wereld veel kleiner, niet boven het maaiveld uitsteken is hun devies. Alleen een landschap met liefst veel hoge en oudere bomen is voor hun interessant. Als er dan ook nog gemakkelijk voer naast de boom aangeboden wordt is een winter voor hun geen afzien meer.

Gevleugeld Groningen, twee dagen vogels kijken levert een bijzonder perspectief van een veelzeggend landschap.

Stilte voor de storm

2012-01-25T19:33:00.000+01:00

Smient en Kuifeend, Kardinge

Terwijl koude vingers grip krijgen op een geleidelijk steeds verder verkillende omgeving voel je bijna tastbaar de stilte voor de storm. Niet uit het westen ditmaal maar uit de toekomst. Want na de kou komt het voorjaar en dat zie je juist nu goed bij onze gevederde vrienden. Glanzend nieuwe veren, oogverblindende strepen, hier en daar nog een uitstekend donsveertje maar verder strak in het pak. Er wordt gegeten en geslapen in een ongekende harmonie. Maar ook zij voelen het aankomen en dromen over grootse avonturen, hier of verder weg.

Tafeleend, woerd, Kardinge

Bij de Tafeleenden lijkt er niets aan de hand. In een gezellige groep met Smienten en Kuifeendjes wordt er vooral geslapen. Ogenschijnlijk ver weg maar tussen de veren door altijd waakzaam, de staart richting een dichterbij komende hond of fotograaf. Even verder blijkt alles toch weer anders. Een snelle man heeft drie vrouwen aan de haak geslagen! Nu maar zien hoe hij deze verovering door de winter krijgt.

Kuifeend, Kardinge

Kuifeendjes nemen het er van. Al lang voorzien van een leuke partner, soms zelfs twee, denken ze zich verzekerd te weten van huwelijkse trouw. Dat komt wel goed als er af en toe maar even gepronkt worden door een glamour boy.

Smient, woerd, Kardinge

Smient, eend, Kardinge

De mooiste eendjes zijn toch de Smienten. Onbegrijpelijk dat al die pracht geen jaloezie opwekt. Maar ja, wat heb je daaraan? Er moeten straks nog honderden kilometers gevlogen worden voordat ze thuis zijn en in een groep zijn ze wel zo veilig.

Blauwe Reiger, Kardinge

Ondertussen stapt langs de oever een hongerige reiger. Ook hij (zij?) zit weer in de nieuwe veren maar weet ook dat het opschieten geblazen is. Nog even wat naar binnen en dan moet er weer getekend worden aan het nieuwe huis. Voor de eerste voorjaarsdag moet de vloer er in!

Een winterse wandeling langs sloot of plas is zeker nu de moeite waard.

Waterfeest

2012-01-22T15:10:00.003+01:00

Molen Onnerpolder achter Westerbroekstermadepolder

Wateroverlast of waterfeest, twee tegenstellingen of juist niet? In de Westerbroekstermadepolder tussen Haren en Kropswolde blijkt wateroverlast aanleiding te geven tot een groot feest. Het winterse landschap is blauwgrijs gekleurd. Een molen kijkt tevreden uit over een blinkende waterspiegel. Duizenden eenden snateren, fluiten en gakkeren door elkaar. Pijlstaarten lijken als onverwachte confetti uitgestrooid over de polder. Waar ze zo plotseling vandaan komen? Niemand die het weet. Dat de zee-arend er blij mee is wordt duidelijk uit de internetsite van het Harener Weekblad. Collega natuurgenieter Gerrit Kiekebos weet er zelfs twee te betrappen op luchtacrobatiek.

Blauwe Reiger, Westerbroekstermadepolder

Knobbelzwaan, Westerbroekstermadepolder

Blauwe reigers en torenvalken komen af op veld- en aardmuis die gezellig op een kluitje droog proberen te blijven. Achter elke pol Pitrus wacht echter een gretige snavel, een twinkelend oog speurt voortdurend naar een uitstekende snorhaar. Zeker is dat het feest voor de muisjes zo snel afgelopen is.

Knobbelzwanen lijken helemaal uit hun doen te zijn van al die ruimte die ze plotseling gekregen hebben. Ze weten niet goed of ze nu blij of juist bedroefd moeten zijn. Hun krappe sloot is veranderd in een binnenzee. Families die altijd ver verwijderd leefden wonen nu vlak bij elkaar. Voortdurend zie je zwanen op de vleugels gaan om van boven te bekijken wat er nu toch aan de hand is. Even opstijgen en dan weer landen.

Konikpaarden, Westerbroekstermadepolder

Konik aan de maaltijd

Konik met berk als dessert

Het waterfeest blijkt voor de Konik kudde wel heel bijzonder uit te pakken. Nadat ze zich tot de laatste hengst verzet hadden tegen het wassende water blijkt dat ze het nu wel heel geweldig getroffen hebben. Samen rennen over de vlakte is er even niet meer bij maar in plaats daarvan krijgen ze nu zelfs de allerlaatste boom als dessert opgediend. Tand en tong werken samen om vakkundig bast te schillen. Wat er overblijft is nog steeds een prettige krabpaal voor een jeukend achterste.

Westerbroekstermadepolder, Fietspad als vaarweg

Waterfeest in de Westerbroekstermadepolder. De zon gaat onder en laat nog even zien dat zelfs het fietspad verandert is in een waterweg.

Tuinvogeltelling 2011 en 2012

2012-01-22T14:21:00.004+01:00

Groenling

Vandaag is het de grote dag voor loerend Nederland. Ongestraft worden telescopen gericht op het groen van de buren, verrekijkers bewegen zich als radars door tuin en heg. Elke veer doet het hart sneller kloppen, snavel, staart en vleugel worden goed bekeken. Wat gaat het worden? Weer een Huismus of toch een ringmus? Kapmeeuwen cirkelen in de verte maar weigeren op het gestrooide brood af te komen. En dan zijn het dus geen tuinvogels.

Ekster

De regen sliert met vlagen door de bomen. Takken glimmen grijs van het vocht. Brood en zaad raakt doorweekt en ziet er steeds minder smakelijk uit. Roodborst en Winterkoning geloven het wel, zij doen niet mee vandaag en houden zich schuil voor de gluurders. Bijzonder is dat zelfs de altijd aanwezige mezen er geen zin in hadden. Een eenzame Kool en een paartje Pimpel was alles wat op pinda en pit af kwamen. Vier kauwtjes en een paar eksters genieten juist van wind en water en hoppen van tak naar tak. Een mannetjes merel heeft duidelijk last van het langer worden van de dagen. Zelfs vink en groenling behoren niet meer in zijn territorium.

Keep, wel in 2011, niet in 2012

En zo verstrijkt de tuinvogeltelling 2012. Net als vorig jaar met de groenling als "grote"winnaar. Maar deze vijf vogeltjes steken schamel af tegen het grote aantal van vorig jaar. Samen met Vink en Keep trotseerden zij de winterkou en genoten van al het lekkers wat juist die dag ruim voorhanden was. En een telling blijft natuurlijk altijd een momentopname. Die ene Sperwer, die mooie Grote Bonte Specht of zelfs een Appelvink staan er allemaal niet op terwijl de tuinbezitter juist zo trots is op deze gasten. Misschien dat ze in 2013 wel op de goede dag aanwezig zullen zijn?

Golden Raand vergroent

2012-01-21T16:52:00.000+01:00

Karding, groene rand van Groningen

Waar eens de golven begerig reikten naar het laatste bastion van de Hondsrug ligt nu de "Golden Raand" van de Stad. Van kwelder tot landbouwgebied, doorsneden door de oude Woldweg. Nu is het goud vergroent maar niet verstild. Hier ligt het natuurreservaat Kardinge, trots van Stad en Ommeland en doel van een KNNV excursie samen met boswachter Reiner Hartog (Natuurmonumenten).

Waldo, de Herefordstier

Voor velen is Kardinge het sportpaleis van Groningen. Met zwembad, ijsbaan, apenkooi

en klimbaan. Maar Kardinge is ook de naam van een prachtig natuurreservaat in wording. Groningers, Natuurmonumenten, landgeiten en Waldo met zijn Hereford koeien hebben in slechts enkele decennia van zompige weilanden een natuurparel gemaakt. Kwelderruggen van zeshonderd jaar geleden zijn nog herkenbaar als lichte verhogingen in het gebied. Kaarsrechte sloten als perceelscheidingen mochten blijven en zijn op een natte winterdag geelgerand met riet.

Kardinge, blauw-groene natuur

Een bijzonder gebied is het Face bos. Niet aangeplant als omlijsting voor de Facebookpagina van het gebied maar bedoeld om Gronings CO₂ vast te leggen. Grote blokken eentonig met essen, esdoorns of eiken. Geen variatie, alles even oud, recht opgaand en gericht om het na jaren trouwe dienst te verzagen tot meubels. Zitten op CO₂ zou de nieuwe mode kunnen worden. Maar de natuur denkt hier toch echt anders over. Chaos troef, dat leerden we al in het eerste studiejaar. Met de Essenziekte gaan complete percelen Es tegen de vlakte. Veroorzaakt door een verandering in een onschuldig paddenstoeltje (Chalara fraxinea) is het een stille sluipmoordenaar geworden. Houtvaten verstoppend waardoor jonge takken en uiteindelijk de gehele boom afsterft.

Het beheer van Natuurmonumenten is feitelijk extensieve landbouw. Wat maaien en afvoeren, wat begrazen met geiten en koeien en hier en daar wat fruitteelt samen met de omwonenden. Geen kunstmest, geen diepontwatering. Dat het werkt is zelfs in januari zichtbaar: uitgebloeide Rietorchissen en Heelblaadjes staan er wat verpieterd maar veelbelovend bij.

Kardinge, de gouden rand van Groningen in een groen jasje. Een aanrader in elk seizoen.

Kardinge, natuur en kunst in evenwicht

Narcissus in het Lauwersmeer

2012-01-15T19:58:00.000+01:00

Bijna hemelsblauw, rimpelloos staart het wateroppervlak van het Lauwersmeer naar een wolkenloze hemel. Verward, verstard na het gevecht tegen weer en wind. Rietpluimen genieten als Narcissus van hun eigen spiegelbeeld, zonder beweging, elk aartje in tweevoud aanwezig.

Brilduiker, man

Het lijkt wel alsof de gehele natuur deze rust eerbiedigt. Alleen ver weg klinkt getrompetter van Kleine Zwanen. Dichtbij glijden woerd en eend zwijgend over het water, denkend aan een komend nest? En dan even een kleine rimpeling, een gouden oog in een groene kop duikt boven water. Iets verder, een tweede maar dan goud in een bruine omlijsting. De Goldeneyes zijn er weer! Brilduikers, te gast in het Lauwersmeer en genietend van een pure stekelbaars. Even een kromming van de nek en het wateroppervlak opent zich om het mooie eendje te verzwelgen. Na een eeuwigheid herhaalt zich deze actie maar dan omgekeerd. Zonder het water in beroering te brengen plopt het eendje weer boven water. Een beetje dikker of is dat maar een vertekening in de telescoop?

Nog geen honderd meter verder lijkt de bijzondere zondagsrust na dagen storm ook gevoeld te worden door een Slechtvalk. Rustig zittend aan de oever van een plasje kijkt de mooie roofvogel verwonderd naar zich zelf. Pas na enige aandrang worden vleugels gespreid om enkele meters verder weer devoot gevouwen te worden. Iets verder staat een Grote Zilverreiger, voorzichtig bewegend, af en toen een hap, maar wat er naar binnen gaat blijft onduidelijk.

Vogelkijkhut Ezumakeeg

Cladonia sp. Vogelkijkhut Jaap Deensgat, Lauwersmeer

Zelfs de vogelkijkhutten zijn verlaten. Luiken wijd open, hongerig wachtend op telelenzen en telescopen. Er is echter veel meer te zien dan alleen vogels. Hout en riet is door het vele vocht begroeid geraakt met honderden korstmossen, welig gedijend maar onopgemerkt door de vele vogelaars die hier op andere dagen passeren.

Haven Lauwersoog

Grote Zaagbek, man

Steenlopers, even aanleggen en dan weer weg

Alleen de haven blijkt in trek bij mensen. Vishandelaren doen goede zaken en tientallen wandelaars genieten op het havenhoofd, net als de rietpluimen, van hun eigen spiegelbeeld.

Kokmeeuwtjes komen al op kleur, Grote Zaagbekken met hun vrolijk rode snavels jagen rustig op visjes en een enkele meneer Eidereend geniet van vrouwelijk gezelschap.

Steenlopers trekken zich nergens wat van aan, af en toe vliegen ze luid kibbelend op om dan vervolgens weer aan te leggen bij de volgende stijger.

Narcissus in het Lauwersmeer komt maar zelden langs. Meestal hebben de elementen vrij spel en maken dit unieke natuurgebied tot een steeds weer verrassend gebied.

Lauwersmeer

Groningen aan zee

2012-01-06T17:11:00.000+01:00

Groningen aan zee

De waterwolf knaagt aan het laatste bastion van de Hondsrug. Rimpels op het water worden golven, opgezweept door de naderende overwinning jagen ze verder. Groen wordt grijsblauw.

Broekenwering, Peizermaden

De zuidoostelijke woontorens van Groningen zijn al in zicht. Nog even en ook de Martinitoren is bereikt. Verontrustende beelden vanaf een grote afstand. Dichterbij gekomen blijkt dat het menselijk vernuft de waterwolf redelijk kan temmen. Niet langer wordt de Stad een eiland met een paar eenzame vingers die vermanend de wolken op afstand proberen te houden. De Peizermaden zijn weer wat ze honderd jaar geleden waren. Een veenmoeras als een accolade om de Stad gebogen. Beelden van lang geleden komen terug, elzen spiegelend in het water, wachtend op de zomer en drogere tijden. Drents water wat bevrijd van zijn harnas mag gaan waar het wil.

Drentsche Aa, Glimmen

Ook aan de zuid- en westkant van de Stad rukt het water op. Het Drentsche diep is weer honderden meters breed zoals het ook was na de laatste ijstijd. Bij Glimmen komt de derde stroom uit 't Olde Land de Groningse provincie binnen. Nog geen maand geleden was de Drentsche Aa een bezadigd beekje, nu is het een aanzwellende rivier die de verdroogde moerassen nieuw leven geeft.

Zonlicht over het verdronken land

Groningen aan zee, een visioen van lang geleden wat nu voor even werkelijkheid is geworden.

Jaaroverzicht 2011

2011-12-30T13:56:00.001+01:00

Het boek 2011 is gesloten, op tafel ligt de kalender van 2012 te wachten. Het was een jaar waarin op 26 februari een verhaal werd toegevoegd aan bloggend Nederland. Een ander natuur- en reisblog zag het licht, geen fotoblog maar tekst en beeld gericht op natuur dichtbij of ver weg. Op 31 december staan er 147 afleveringen met 11.284 pageviews. Topper was, dankzij de internetsite van Haren de Krant, een bijdrage over een bijzonder natuurreservaatje aan de Waterhuizerweg in Haren: Groene kroonjuwelen, deel 3 (367 keer aangeklikt). Deze laatste aflevering is een hink-stap-sprong langs het alfabet van enkele blogs.

Rotsspringer

Antarctica, onderwerp voor het eerste blog waarbij kleine ijsbergjes op het Winschoterdiep herinneringen opriepen aan Paradise Bay (Antarctic Peninsula). En later nog eens terugkomend met o.a. een Pinguin album en een bijdrage over Albatrossen.

Bentheim gezien door loep en verrekijker, een bijzonder natuurgebied vlak over de Nederlands grens en toch zo anders.

Pluimvoetbij, Balloërveld

Citroenenfeest in Mensinge (Roden), een heerlijk voorjaars gebeuren waar je nu in de winter zeker weer naar uit kan kijken.

Diepholz, de kraanvogels mochten zich verheugen op een tweede plaats in de top 147 van deze blog. Het was zeker inspirerend voor de schrijver en hopelijk ook voor de lezer.

Eenzaam maar niet alleen op de wereld was een verhaal over solitaire bijen. Achtervolgd met een camera en vastgelegd tijdens voedsel zoeken voor hun volgende generatie.

Friesche Veen, van vuilnisbelt tot natuurparadijs, kort maar krachtig en hopelijk uitnodigend om er eens te gaan kijken.

Gasterse Duinen, in elk seizoen een interessant terrein maar 's winters toch verrassend anders. Groen en grijs, blijvend of tijdelijk als gast aanwezig.

Trompettakkorstmos

Haren, mijn groene dorp en bron van inspiratie voor tal van blogs waarbij o.a. de versierde bomen van Onnen er uitsprongen met een derde plaats. Maar H staat ook voor het Harener Weekblad, Haren de Krant en Haren FM die mijn blogs gebruikten voor een groen accent.

KNNV Groningen, vereniging voor veldbiologie met gevarieerde excursies Landschappen die uitnodigen tot historische bespiegelingen zoals het Borkener Paradis maar ook meer thematische uitstapjes waarvan de paddenstoelenexcursie Sappemeer een mooi voorbeeld is.

Leinewijk, nieuwe natuur bij het Zuidlaardermeer. Gerealiseerd voordat de erosie van ons Nederlandse natuurbeleid toe zou slaan.

Miniaturen op het Eexterveld betekende letterlijk met de neus op de grond, op zoek naar de kleinste plantjes in dit prachtige natuurreservaat

Olifantsspitsmuis, Duwisib, Namibië

Namibië, 28 blogs die vanaf de Nachtvlinders in de Salade tot Camp Ombonde onze natuurreis door dit prachtige land beschrijven. Met aandacht voor landschap, bloemen en uiteraard bijzondere dieren.

Olifant in muisformaat. Deze bizarre "Bush Elephant Shrew" was het bijzonderste dier voor de lens in 2011.

Huisspitsmuis, Schiermonnikoog

Polder Breebaart, vogelparadijs bij de Punt van Reide en gastvrij beheerd door het Groninger Landschap. Twee keer kwam dit onderwerp aan bod met o.a. bont gelabelde Lepelaars die zich helaas niet goed lieten fotograferen.

Ransuil, verrassend in een boom in Peize. Niet één maar vijf tegelijk.

Schiermonnikoog, drie keer figurerend als onderwerp voor mijn blog omdat het als thema aangeboden wordt door Natuurpresentaties. Minst aangename onderwerp voor de schrijver was Oernatuur op de Kwelder vanwege kwellende dazen.

Tropische weelde was het laatste blog van 2011, een impressie van het bijzondere oerwoud in Harendermolen.

Groene weide-uil

Vlinders, en dan met name nachtvlinders en hun rupsen, fladderden en liepen als een rode draad door vele afleveringen. Een website van de Vlinderstichting (Nachtvlindernacht) maakte er een mooie opsomming van.

Wallis was de tweede reisserie van 2011, zeven afleveringen van landschap tot een zeldzame Rotskruiper die onder Maria een nestplaats had gevonden.

Zeer zeldzame Walstropijlstaarten doken in de Provincie Groningen op. Mogelijk afgedwaald uit verre oorden wisten ze zelfs de Stad te bereiken.

Volgers, lezers en allen die gereageerd hebben op mijn blogs: dank. Vanaf 1 januari 2012 zijn weer nieuwe afleveringen te verwachten. Voor nu wens ik iedereen een goede jaarwisseling en een voorspoedig nieuwjaar.

Tropische weelde in Harendermolen

2011-12-28T17:21:00.000+01:00

Encyclia vitellina

Ongemerkt verandert je stap. Voorzichtig, bijna behoedzaam ga je over op de oerwoudmodus. Blik flitsend op en neer, geen slang in zicht. Het groene lover sluit zich en geleidelijk neemt het oerwoud je op. Zonder moeite kom je boven in de boomkruinen en staar je in stille verwondering naar de tropische weelde van dit stukje natuur.

Reinhart Orchideeën

Welkom in Harendermolen. Frans Reinhart en Wilma Tingelaar hebben hier hun paradijs gecreëerd. Een deel van een voormalige Anthuriumkwekerij is bijna magisch verandert in een stukje regenwoud. Azië en Amerika ontmoeten elkaar op de bosbodem. Reusachtige nestvarens versterken de sfeer.

En werkelijk overal orchideeën. Venusschoenen, Kraborchideeën, Viooltjesorchis en Oncidiums in volle bloei. Waar je in een regenwoud voortdurend een stijve nek oploopt van het turen naar enkele planten in onbereikbare boomtoppen groeit hier alles op comfortabele ooghoogte. Het is mogelijk nog plezieriger dat je geen loodzware flora's mee hoeft te slepen want Frans treedt op als gastheer én wandelende encyclopedie.

Miltonia, viooltjesorchis

Pleurothallus ascepa

Restrepia antennifera

Meest opvallend zijn natuurlijk de grote hybriden. Viooltjesorchis (Miltonia), Venusschoen (Paphiopedilum) of Dendrobiums. Bont gekleurd, groot en soms ook nog veelbloemig. Voor een bioloog zijn het echter toch de bijzondere, en zelfs vaak bizarre, soorten die de aandacht trekken. Pleurothallus ascepa bijvoorbeeld. Afkomstig uit Midden Amerika en voorzien van een enorm schutblad met daarop een miniatuur bloempje. Net een vreemde kop in een groen schilderij, twee oren wijd uitstekend.
Of Restrepia die iets zuidelijker tot aan Venezuela voorkomt. Zijn soortsnaam is antennifera vanwege de bizarre antennen die uit de bloem steken. Hengelend naar? In ieder geval zullen bestuivers er zeker blij van worden anders waren deze vreemde draden nooit ontstaan. Groter en kleuriger is Ancyclia vitellina, knetter oranje en daarmee mogelijk interessant voor passerende kolibries.

Paphiopedilum helenae

Al deze orchideeën zijn boombewoners. Een echte grondbewoner is het kleine venusschoentje Paphiopedilum helenae uit zuidelijk China en noordelijk Vietnam. Kalkrotsen hebben haar voorkeur. Vergeleken bij het nog geen centimeter grootte Pleurothallus bloempjes is dit toch een reusje, van kroonpunt tot onderlip kan de bloem tot veertig millimeter uitgroeien.

Tropische weelde in Harendermolen. Tussen kerst en oudjaar 2011 is er open huis in het paradijs van Frans en Wilma. Absoluut de moeite waard.

Kerst 2011

2011-12-24T16:29:00.000+01:00

Onder de voet gelopen

2011-12-24T16:20:00.002+01:00

Lecanora campestris, Haren

In een vorige blog schreef ik over het kleinste groen van Haren. Tevreden groeiend op een randje tuin. Maar ook bij het kleinste groen bestaat er de rand van de samenleving. Geen grond, geen humus, altijd voedselgebrek. Het is er koud of warm maar iets er tussen bestaat niet. Een steen is alles wat ze hebben en daar zijn ze zo tevreden mee dat ze ons letterlijk overal volgen.

Lecanora campestris, apotheciën

Vandaag, op deze stralende dag voor Kerst, maar eens de loep op stoep en straatsteen gericht. Door sommigen fanatiek kaal geschrobt maar als de natuur zijn gang mag gaan ontstaat hier een bijzondere levensgemeenschap. Zoals mooie kringen van grijze korstmossen als bijzondere decoratie. Jaarlijks groter worden en niet wegspoelend zoals een kindertekening. Het is Lecanora campestris, een algemeen korstvormig korstmosje. Dichter bij gekomen blijken er overal witgerande bruine schoteltjes op te staan. Zo plat tegen de ondergrond gedrukt dat ze niet te voelen zijn. Het zijn apotheciën (zie ook Versierde Bomen in Onnen) waarin minuscule sporen gevormd worden. Betreding vinden ze niet erg maar een staalborstel wordt toch iets te veel.

Lecidella scabra

Naast deze fraai gevormde soort zijn er op allerlei tegels ook grijze, vormeloze, vlekken te zien. Bijna zonder vorm en structuur maar met de loep valt op delen wat korrelig zijn. Dit is Lecidella scabra, diep weggedoken in poriën van de tegels en straatstenen en alleen even boven komend om kleine deeltjes van zijn grijze lijfje om zich heen te strooien. Stampende schoenen of draaiende banden verspreiden volgens dit stof en nieuwe Lecidella's koloniseren elke steen waar ze uiteindelijk terecht komen.

Vroegeling

Aan de rand van de stoep is wat zand tussen de voegen blijven liggen. Net voldoende voor Vroegeling en Knopige Vetmuur. Plat op de grond en wachtend op het vroege voorjaar. Snel even bloeien en dan snel weer weg lijkt het devies. Vetmuur kan ook een hete zomer goed doorkomen dankzij dikke blaadjes die de verdamping tegengaan. Deze bloemplantjes krijgen op enkele plaatsen ook gezelschap van twee Knikmossoorten. Zilvermos is de meest bekende, wat grijs, een beetje staartvormig en parmantig rechtop. De ander is wat lastiger op naam te brengen maar direct herkenbaar als Knikmos met zijn platte, ovale blaadjes en een nerf die als groen puntje uitsteekt.

Zilvermos (centrum) en Knikmos

Muisjesmos

Betreding is altijd een groot gevaar aan de rand van deze groene samenleving. Je moet er tegen kunnen anders ga je dood. Of je moet slim zijn zoals het Muisjesmos. Bovenop een kleine veldkei staat een polletje te pronken. Witte glasharen steken uit zijn blaadjes, kleine sporenkapsels duiken wat verlegen terug in het groen. Op straat leven houden ze niet vol maar hier staan ze behoorlijk boven het gepeupel.

Onder de voet gelopen groen, dagelijks tegen komend maar door velen nooit gezien.

Albatros, koning van de zuidzee

2011-12-21T19:59:00.001+01:00

Reuzenalbatros

Jan van Genten zijn bijzondere duikers, pijlstormvogels zijn magnifieke vliegers maar niets gaat er boven albatrossen. Majestueus zwevend, de vleugels strak, schijnbaar moeiteloos in de lucht hangend. Voortdurend de kop draaiend op zoek naar wat eetbaars.'s Avonds bij het donker worden hangen ze naast je schip en de volgende ochtend lijken ze op dezelfde plaats te zijn gebleven. Soms even naar achter en dan weer snel positie innemend.

Wenkbrauwalbatros broedend in de kindercreche van Rotsspringers

Wenkbrauwalbatros met jong

Wenkbrauwalbatros, jong

De Wenkbrauwalbatros of Mallemok is de meest algemene soort. Meestal boven de zuidelijke IJszee te vinden maar soms afdwalend naar noordelijke wateren of zelfs even poolshoogte nemen boven het Beagle Kanaal. Broeden doen ze op allerlei subantarctische eilanden en dat bij voorkeur niet alleen. Op Westpoint Island (westelijk Falkland) krijgen ze zelfs gezelschap van Rotsspringers, kleine, roodogige pinguins. Het ene ei wordt uitgebroed op een troon van klei. Elk jaar verder opgebouwd totdat ze letterlijk boven de hoge Tussock graspollen uitsteken.

Reuzenalbatros, sfeerbeeld South Georgia

Reuzenalbatros, begroeting bij het nest

Veel zeldzamer is de Reuzenalbatros. Met drie meter spanwijdte is het de grootste vogel ter wereld, groter dan de Zuidamerikaanse Condor. De eerste jaren van zijn leven komt de Reuzenalbatros niet aan land. Rusten doet hij op zee. Vooral de populatie van Zuid-Georgië wordt met uitsterven bedreigd omdat ze buiten de broedtijd voedsel zoeken voor de Zuid-Amerikaanse kust. Honderden verdrinken daar door te duiken op het aas van lange vislijnen die gebruikt worden voor het vissen op tonijn.

Albatros, koningen van de Zuidzee en onvergetelijk als je eenmaal de kans krijgt om ze vanaf zee te zien.

Harens kleinste groen

2011-12-19T20:36:00.001+01:00

Gewoon dikkopmos

Kersttijd, dat betekent traditioneel veel aandacht voor groen. Kerstbomen zijn ondanks de prijs niet aan te slepen. Figuren sluipen door de bosjes gewapend met snoeischaren om te zoeken naar inspiratie voor Kerststukjes. Dat iedereen in de tuin ook groen heeft ontgaat echter bijna iedereen.

Klein, vaak verborgen maar overal te vinden: mos. Niet alleen maar vervelend in het gazon maar juist nu bijzonder mooi en welig tierend. Zolang het niet vriest en het vooral lekker vochtig is genieten mossen van een prachtige Kerstperiode. Als je eens door de knieën gaat zijn ze zeker zo mooi als het groen van de kweker. En een buitengewoon groot voordeel: ze nemen weinig plaats in.

Halvemaantjesmos en Rimpelmos

Voor onze rondgang door Harens kleinste groen nodig ik iedereen graag uit op een vierkante meter tuin. Twee rijen tegels, rechts oprukkend Penningkruid en links een strookje voor Huislook met daarachter de opstaande, stenen rand van een grote kruidenbak. Op de grond liggen overal afgeronde groene flapjes. Goed bevestigd en versierd met halfopen bakjes gevuld met groene kruimels. Muizenvoer? Daarvoor zijn ze met nog geen vier millimeter wat te klein. Het is Halvemaantjesmos. Een levermos waarbij er nauwelijks meer een verschil tussen blad en bladsteel. De groene snippers zijn broedkorreltjes, feitelijk miniatuurplantjes die met een regendruppel wegspatten en elders weer nieuwe mosjes vormen.

Rimpelmos

Tussen de flapjes staan kleine boompjes. Als we iets naar achter kruipen blijkt dat ze maar 5 centimeter hoog zijn maar vergeleken bij de groene flappen zijn het flinke jongens. Het is Rimpelmos, een makkelijke naam omdat werkelijk elk blaadje gerimpeld is. Wat daar het nut van is heeft het plantje tot nu toe niet willen onthullen. Op enkele plaatsen hebben Rimpelmosjes zich voorzien van wat versiering. Een piek, bruinrood en hier en daar gemutst. In deze kapseltjes worden duizenden sporen klaar gestoomd om door de wind meegenomen te worden. Op een enkel plekje staat een mosje zonder rimpels, geen jong exemplaar maar een andere soort. Purpersteeltje is overal algemeen maar juist nu wat lastiger te herkennen omdat zijn kapseltjes, met fraai gekleurde steeltjes, ontbreken.

Purpersteeltje

Aan de andere kant van het pad ligt een fijn kantwerkje over de bodem. Ranke steeltjes, kleine puntblaadjes en naar alle kanten vertakt. Het is Fijn Laddermos, ook een bladmos maar dan eentje die lekker blijft liggen.

Bovenop het muurtje eindigt onze verkenning. Dit is het domein van een grote knaap, Dikkopmos. Lekker bol, stevig en goed bestand tegen uitdroging. Net als de vorige is het een slaapmos die soms een steen of stronk helemaal in kan pakken in een levende jas.

Harens kleinste groen, zeker zo mooi als Kerstgroen.

Fijn Laddermos

Pinguins, unieke zeevogels

2011-12-17T11:48:00.005+01:00

Rotsspringer, Westpoint Island (Falklands)

We hebben wat met pinguins. Happy Feet beheerste weken lang het nieuws, documentaires over Keizerspinguins kluisteren miljoenen aan de buis en kinderen groeien op met pinguin knuffels. Zelfs in hun eigen omgeving zijn het zeer bijzondere vogels. Wat koddig op het land maar eenmaal op zee zijn ze onherkenbaar. Elegante zeevogels die hier in hun element zijn. Gezellig dobberen, dan weer duiken of met de golven mee springen. Tot honderden kilometers vanaf de kust zwemmen ze achter hun voedsel aan.

Magellaen pinguin, Carcass Island (Falklands)

Juist op dit moment, in het zuidelijke voorjaar, zijn ze vooral aan land te vinden. Druk bezig met paarvorming, het vinden van een geschikte nestplaats en vervolgens broeden en jongen groot brengen. De kleinste is de Rotsspringer. Eén van de meest bezochte kolonies ligt op Westpoint Island (West Falkand). Samen met Wenkbrauwalbatrossen vormen ze een gezellige kolonie. Goed beschermd tegen roofzuchtige roofmeeuwen (Subantarctische Jagers) maar wel honderden meters boven het strand. Dagelijks moet er dus heen en weer gependeld worden voor een vissige maaltijd.

Macaroni Pinguin, South Georgia

Koningspinguin, Salisbury Plains, South Georgia

In hetzelfde gebied komen Magellaen pinguins voor. Een beetje gelijkend op Afrikaanse pinguins of Humboldt pinguins maar met een ander kleurpatroon op de borst. Eigenlijk een beetje saaie vogel vergeleken met zijn kleine neefje. Voor wat meer kleur moeten we uitkijken naar Macaroni Pinguins. Rond Westpoint worden ze wel gezien maar grote kolonies zijn te vinden op South Georgia. Midden in de Zuidelijke Oceaan, op tweeduizend kilometer van de Zuid-Amerikaanse kust ligt dit bergachtige en eens vulkanische eiland. Vroeger thuisbasis van walvisjagers, nu geheel teruggeven aan de natuur.

Koningspinguin, jonge vogels op South Georgia

Macaroni's zijn wat groter dan Rotsspringers en zien er wel heel bizar uit met hun gele kopveren. Net als alle pinguins zijn het wat onhandige lopers die houden van vaste routes. Gewoon rustig naast een pinguin snelweg gaan zitten en ze lopen gewoon langs de lens.

Maar South Georgia is toch vooral het eiland van de Koningspinguins. De Salisbury Plains staan er juist nu vol mee. Zestigduizend of soms nog meer vogels, vanaf het strand tot diep in de vallei, bieden een onvergetelijke indruk van het rijke Antarctische leven. De Koning is net iets kleiner dan de Keizer maar toch nog bijna een meter hoog. Voor bezoekers interesseren ze zich nauwelijks, ze zijn met hun eigen zaken bezig. Diep in rust of wat bakkeleien met de buren over de ruimte rond hun nest.

Dat is wel wat anders in de kindercreche. De bruine hobbezakken donderjagen alle kanten op. Af en toe hun ouders achtervolgend voor nog een visje of gewoon een beetje pikken naar langslopende fotografen. Bijna onvoorstelbaar dat ze binnen een paar maanden ook in stemmig grijs en zwart pak rond zullen zwemmen.

Ezelspinguin, Port Lockroy

Kinbandpinguin, Hannah Point (Linvingstone Island)

Adelie en Ezelspinguin, Neko Harbour

Verder naar het koude zuidwesten, op het Antarctisch Schiereiland, zijn het vooral Stormband- en Ezelspinguins die de kusten bevolken. Tienduizenden vogels ontmoeten elkaar hier op de broedkolonies rond Orne Island, Port Lockroy en Cuverville Island. Bij de jonge Ezeltjes is de rode snavel al te herkennen, de grijze mantel wordt later diep zwart en er komt voor de afwerking nog een witte streep over de kop.

De Stormband heeft dezelfde afmeting maar is in stemmig wit-zwart uitgevoerd. Beide zijn luidruchtige en vooral geurige vogels. Op honderden meters afstand is de doordringende stank van vis al te ruiken. En zoals altijd met kolonievogels moet er heel wat besproken of juist onderhandeld worden. Over elk steentje lijkt wel een dispuut mogelijk. De meest dominante pinguins zijn dan ook snel te herkennen. Midden in de kolonie en met een volledig kaal stuk grond om het nest. Alles is gebruikt om hun nest nog mooier te maken.

Aan de andere kant van het Antarctisch Schiereiland broeden Adelie Pinguins. Soms raakt er één op drift en komt aan de westkant terecht. Direct herkenbaar van alle andere pinguins door hun opvallende witte oogring maar ook doordat ze wat meer gedrongen zijn dan de Ezels en de Kinbanden.

Pinguins, unieke zeevogels van de Zuidelijke IJszee.

De rafelrand van Nederland

2011-12-11T16:52:00.001+01:00

Noordpolderzijl

Noordpolderzijl, de plaats waar Nederland een streep zet. Tot hier en niet verder, de weg houdt hier op, het Zielhoes biedt wat laatste comfort. Alleen het overtollig regenwater mag er door. Boven op de dijk verwacht je het eindeloze water, golven die op het land stuk slaan. Maar Nederland is hier wat minder strak in de leer.

Groningse kwelders

Een rafelrand van strekdammen, kwelders en prielen strekken zich nog ruim honderd meter voor de kust uit. Vette klei waar twee keer per dag de vloed zijn werk mag doen. Maar ook bij eb blijft de bodem verzadigd van water. Dit is geen terrein voor mensen, hier regeert de natuur. Paaltjes worden bekroond door tientallen Zilverplevieren. Scholeksters blijven liever dichter bij de gedekte tafel en staan op een kleine plaat te wachten op laag water.

Scholeksters

Torenvalk

Enkele kilometers oostelijker blijkt dat de rafelrand echter niet alleen land is wat gretig naar de zee reikt. Wat verwondert aangestaard door een enkele buizerd en een torenvalk rijdt op deze zondag een kleine karavaan van KNNV Groningen door naar de Emmapolder en de Ruidhorn. Een prachtig natuurgebied waar de zee met waterige vingers onder de dijk door mag steken. Ontstaan als natuurcompensatie voor de opmars van de Eemshaven en ingericht door Natuurmonumenten is het nu een vogelparadijs geworden. Brakke plassen en slikkige randjes bieden zomer en winter een aantrekkelijk biotoop voor duizenden vogels. Tientallen Brilduikers en twee Kleine Zilverreigers zijn duidelijk nog niet gewend aan al die starende kijkers en laten zich niet fotograferen. Maar Tafeleenden en Brandganzen slapen of eten rustig verder. Wel zie je ze geregeld even opkijken want ook hier loert er gevaar. Een Slechtvalk! Uit het niets schiet een schicht op de groep vogels af, een duikvlucht, een snelle zwenk maar ditmaal hebben de vogels geluk. Even verder ligt een stille getuige dat ook de roofvogels hun kostje kunnen vinden. Oude restanten van een meeuw en verse prooiresten van wat eens een buizerd was. De gele klauwen liggen machteloos in het gras, de snavel is nog herkenbaar samen met wat slordig afgeknipte slagpennen. Duidelijk geen vos, misschien een passerende Zeearend?

Brandganzen, Ruidhorn

De rafelrand van Nederland aan de Groningse kust met Noordpolderzijl en Ruidhorn als een zachte scheiding tussen land en water.

Schiermonnikoog, contrastrijk natuurmonument

2011-12-10T19:06:00.001+01:00

Schiermonnikoog, Westerduinen

Waddeneiland Schiermonnikoog, synoniem voor vakantie, rust en ongekend genieten. Een eiland getekend in pasteltinten waar de zon bijna altijd schijnt. Dat is het beeld wat elke toerist als onbetaalbaar souvenir mee naar huis mag nemen. Maar kom er eens in december, dan laat het eiland van de grijze monniken zien dat er ook nog een andere kant is. Wind en water hebben het dan voor het zeggen, iedereen moet er zich naar schikken.

Schiermonnikoog, strekdam in december

Rotgans

Wat eens een strekdam was blijkt verandert in een streepje zeebodem dat na elke golf even droog valt. Een enkele Rotgans probeert het nog vol te houden maar verdwijnt dan snel over de dijk. Nauwelijks meer beschut maar in ieder geval buiten de greep van het ziedende zeewater probeert menig vogel er maar het beste van te maken. Een enkele scholekster probeert nog wat eetbaars te vinden in de van mest verzadigde maisakker maar de meesten staan gewoon op één poot te slapen. Een rood omrand oog gaat even open als er plotseling een zeldzame tweebener opduikt die verandert in een vijfbeen. Als blijkt dat het niet meer is dan alweer een vogelkijker kan het oog weer dicht. Honderden rotganzen kijken de kunst af van duizenden brandganzen en knabbelen aan het eiwitrijke boerengras. Anderen gedragen zich als echte badgasten maar doen dit wel heel bijzonder. Eerst links helemaal onder water, dan rechts en tenslotte op de staart om eens heerlijk alle waterdruppels af te schudden.

Brandganzen in bad

Ondertussen worden de wulpen steeds ongeduriger, slapen lukt niet meer en af en toe wordt er een verkenner naar het Wad gestuurd. Zijn de zeepieren al weer in zicht of moeten we nog langer wachten op onze lunch?

Wulp

Op de Westerplas blijkt de westoever veruit favoriet. Tientallen pijlstaarten, wintertalingen, slobeenden en een enkele krakeend liggen dicht opeen te wachten op rustiger tijden. Een zonnestraal strijkt over de duinen en laat allerlei tinten bruin en geel oplichten.

Egel

Teruglopend naar het dorp en de boot ligt er een verdwaald

egeltje in het zompige gras. Opgerold alsof je daarmee droog kan blijven. Hoe het dier daar terecht gekomen is blijft een raadsel, opgeschrikt, de weg over gestoken en vervolgens te water? We zullen het nooit weten, Dankbaar accepteert hij wel een beetje hulp en laat zich terug brengen naar de eens adelijke tuin van de oude Stachouwer villa "Rijsbergen".

Schiermonnikoog, contrastrijk natuurmonument waar de elementen zich mogen uitleven in december. Bron van verdere inspiratie voor "Natuurpresentaties"

Schiermonnikoog

Versierde bomen in Onnen

2011-12-04T11:06:00.001+01:00

Groot Dooierkorstmos

December, feestmaand. Straten worden versierd, kerstbomen komen in huis en verlichte rendieren duiken op in het groen. Voor de natuur lijkt het allemaal wat minder uitbundig te worden. Vogels trekken weg, een laatste Herfstleeuwentand bloeit dapper door maar verder is er niet veel kleur. Maar niets is minder waar: juist nu valt het op dat sommige bomen zich uitbundig tooien met geel, grijs of zelfs roze. Loop eens mee langs de Onnerweg vanuit Haren naar het dorp Onnen, even over het spoor begint het kleurig spektakel al.

Citroenkorst

Geel

Meest opvallend is het Groot Dooierkorstmos. Knalgeel, bladvormig en met verspreide donkergele schijfjes. Net als bij alle korstmossen een commune van een schimmel en een wiertje, zonder elkaar kunnen en willen ze niet. De schijfjes zijn apothecia, schoteltjes waarin sporen gevormd worden. Deze soort is in de laatste jaren steeds algemener geworden dankzij ammoniak uit drijfmest.

Minder snel herkenbaar als een korstmos zijn lichtgele, wat stoffige strepen op een aantal boomvoeten. Citroenkorst. Geen mooie structuur maar toch een volledig organisme, levend van wat de lucht brengt.

Grijs

Melig takkorstmos

Een paar eikenbomen doen het wel erg uitbundig. Grote, grijze plukken lijken op hun stam geplakt, grover dan engelenhaar maar hetzelfde vrolijke accent. Bij het Trompettakkorstmos zijn de grote, schotelvormige

Trompettakkorstmos

apothecia goed herkenbaar. Als kleine, platte kerstballen lijken ze er op geprikt. Groter en afhangend is het Melig Takkorstmos, kleine grijze struikjes die bijna altijd in gezelschap van de trompetter groeien. Toen Nederland nog bedekt werd onder een laag kolenrook waren beide bijna verdwenen maar nu zijn weer helemaal terug.

Schildkorstmos

Schildkorstmossen zijn wat minder algemeen. Grote ronde plakkaten met allemaal, ronde en bladvormige lobben.

Rond Kroeskorstmos

Veel kleiner en fijner is het Kroesmos. Plat en bescheiden tegen de schors gebruikt maar als kantwerk voorzien van randjes, uitstulpingen en franje. Maar het kan nog kleiner, diep weggedoken in de schors kleurt het Vliegestrontjeskorstmos sommige bomen prachtig witgrijs. Grote, wat ovale patronen met overal zwarte puntjes als vliegenstrontjes. Elk stipje is een mini-sporenmachientje waarmee het korstmosje voortdurend zijn nakomelingen de lucht in stuurt.

Vliegenstrontjeskorstmos

Roze

Voor sommige kortsmossen lijkt één kleur niet genoeg. Het grijze Fijn Kroesmos lijkt zich te versieren met roze toefjes. Wat stoffig en niet echt goed vastgeplakt maar toch er echt op groeiend. Helaas is dit geen vrije wil. het is een parasiet die het werk door anderen laat doen. Zijn wetenschappelijke naam is Illosporiopsis christiansenii, ook een korstmosje en altijd op Kroesmos parasiterend.

Illosporiopsis christiansenii op Fijn Kroesmos

Geel, grijs en roze versiering, zeker in deze, kale, decembermaand een opvallend verschijnsel aan bomen langs de weg.

Hortus Haren, een nieuwe dimensie

2011-12-02T19:53:00.001+01:00

Pelikaan, Hortus Haren

De zon zakt achter de bomen van de Laarmantuin, schaduwen veranderen in inktzwarte duisternis. Vlammend springt een draak op uit het donker, pelikanen sperren hun verlichte snavels open, neushoorns beginnen te grazen en kleine dino's grommen elkaar wat toe.

Dat is wat Hortus Haren vanaf vandaag tot eind januari te bieden heeft. Een nieuwe dimensie aan een bijna 370 jarige botanische tuin. Samen met het Confucius Instituut (Groningen) en bijna vijftig Chinese arbeiders is er ruim een maand gewerkt aan deze kleurrijke lichtshow. Gebruik makend van oude tradities maar vooral ook aansluiting zoekend met een schitterende en steeds weer verrassende tuin. Voor ons soms wat kitsch maar in het decor van de nachtelijke tuinen perfect gepositioneerd. Een verstilde vijver die oplicht als de lotusbloemen bloeien, geluk op een presenteerblaadje. Een mooiere toekomst kan deze Hortus zich niet wensen.

Harense vissers en timmerlieden rond Sassenhein

2011-11-28T18:57:00.001+01:00

Grote zaagbek, Sassenhein

Sassenhein is een begrip in Haren. Een prachtige visplas waar menig visser in visserslatijn droomt van snoek en karper. In de zomer krijgen ze gezelschap van een enkele Aalscholver of Blauwe Reiger die wachten op een snack. Wat meer afstand neemt de Grote Zilverreiger, ver van menselijke vissers en bedachtzaam stappend langs de oever. Soms, als de winter niet al te streng geweest is, kan er zelfs een IJsvogel even komen buurten. Verborgen op een overhangende elzentak maar altijd speurend naar juist die visjes waar anders vissers niets mee kunnen.

Blauwe Reiger, Sassenhein

Aan het eind van de herfst komen er gasten uit het verre noorden die Sassenhein uitkiezen voor een aangename vakanties. De eerste dames zijn er al, de haren wat verwaaid, de grijze jas glimmend als een vissenschub en een knalrode mond.. Een beetje verlegen zijn ze wel, vanaf het midden van de plas bekijken ze al die andere vissers met enige argwaan. Het zijn Grote Zaagbekken die de hele zomer gewerkt hebben aan het uitbroeden en opvoeden van hun jongen op de Scandinavische meren. Altijd in kleine groepjes, soms enkele vriendinnen, vaak ook een enkele heer in wit en donkergroen. In sommige jaren krijgen ze gezelschap van nog grotere vissers: visarenden! Hun herkomst is onbekend, Duits, Noors, Zweeds en zelfs Russen kunnen er tussen zitten.

Aalscholvers Sassenhein

Grote Bonte Specht, Sassenhein

Ondertussen wordt er ook flink getimmerd rond de plas. Het paviljoen is onlangs gerenoveerd, het is nu tijd voor verbouwing van de omringende bomen. De spaanders vliegen letterlijk in het rond als een Grote Bonte Specht met grof geweld een berk onder handen neemt. Hij lijkt er echt plezier in te hebben, af en toe even rustend en dan weer op een volgende plek opnieuw kloppen, timmeren, hakken en misschien wel "slik".

Sassenhein, vissers en timmerlieden hebben het er altijd naar hun zin.

Heksenboter en andere glibbers

2011-11-27T11:16:00.001+01:00

Heksenboter

Witte slijmzwam

Schijnbaar stuurloos beweegt het zich voort, zonder ledematen en toch steeds in beweging. Zonder vaste vorm, steeds weer anders. Dan klinkt er door het bos een schallend signaal: VERZAMELEN!

Gehoorzaam verandert de richting, op weg naar het grote onbekende. Onderweg komt er steeds meer familie bij, samen reizen ze verder. Plots weten ze het, hier is het. Er wordt halt gehouden en het grote werk gaat beginnen. Een bouwwerk verschijnt, niet van steen maar van gestapelde familieleden. Enkele uitverkorenen mogen naar boven en het grote werk afmaken. Als kleine, goed ingepakte pakketjes laten ze zich van het bouwwerk afvallen. Meegenomen door de wind, op weg naar het grote onbekende. Velen halen het niet, anderen komen aan een gedekte tafel. Bacteriën en andere kleine hapjes liggen er voor hun klaar, ze pakken zich uit en beginnen aan de maaltijd.

Sporendragende slijmzwam

Dit is in een notendop het leven van de meest bizarre organismen die we in ons Nederlandse bos kennen: de slijmzwammen (Myxomyceten). De knalgele Heksenboter is er één van. Maar feitelijk is het niet één maar meer dan een miljoen kleine, eencellige wezentjes. Geen plant, geen dier, geen schimmel, het is een slijmzwam. Wel sporevormend maar ook als eencellige rond kruipend. Als individu onzichtbaar voor ons oog maar zodra ze samen komen zijn ze overal te vinden. Op dood hout, verrot plantenmateriaal of ander organisch substraat. Geel, roze, wit of bruin, alle kleuren zijn mogelijk. Blijf ze eens volgen, na een paar dagen wordt de kleurige glibber kleiner. Nog weer wat later zijn er alleen nog gesteelde bolletjes, kraaltjes of anders gevormde sporendragers over.

Roze slijmzwam

Heksenboter en andere glibbers maken het bos tot een plek waar steeds weer iets nieuws te zien is.

Heuvingerzand voor fijnproevers

2011-11-20T16:45:00.001+01:00

Heuvingerzand

Ingeklemd tussen de weg van Hooghalen naar Amen en de weg naar Zwiggelte ligt het Heuvingerzand. Lang geleden stuivende woeste grond, daarna kwam er bos en werd een kampeerterrein met een groot clubhuis aangelegd. Nu is het een klein natuurpareltje op het grote palet van Boswachterij Hooghalen.

Bijna elk hoekje van het terrein wordt aangedaan door de als een spaghetti sliert kronkelende wandelroute. Lage zandheuveltjes herinneren aan vervlogen tijden toen hier nog honderden schapen de laatste restjes vegetatie afgraasden en boeren heideplaggen staken. Dennen, lariksen, eiken en berken hebben er voor gezorgd dat het zand getemd is maar het landschap is gebleven. Overal nodigen kleine reeënpaadjes uit om even af te slaan. Een zacht dek van Bochtige Smele bekleed de bosbodem en loopt naadloos over in kleine open terreintjes. Matkopmezen en Goudhaantjes begeleiden de wandelaar. De Grote Bonte Specht is er wel maar laat zich niet zien. Zijn zachte protest tegen al deze belangstelling wordt echter overstemd door een zwart familielid, krassend zoekt deze mooie vogel een, nog, rustiger plek in het bos.

Spinsel op een jonge lariks

Spinnen zorgen voor steeds weer verrassende kunstwerkjes. Webjes van nog geen centimeter tussen de mossen, wielwebben tussen de takken of hangmatten aan de heideplantjes. De eerste prijs gaat echter naar een leerling van Christo. Deze spin heeft zich gespecialiseerd in het inpakken van jonge lariksjes. Vanaf de top tot ver naar beneden zijn een aantal boompjes volledig gehuld in een dikke laag spinsel.

Groot Kantmos

Ondanks de droge zandgrond blijft de bosbodem door een dikke humuslaag lang nat. Dood hout mag blijven liggen

en raakt begroeid met fraaie mossen. Groot Kantmos bijvoorbeeld, een minuscuul levermosje met blaadjes van nog slechts één cellaag dik. Aan de top ingeknipt als een mijtertje en keurig in twee rijen op de stengel ingeplant. Klauwtjemos heeft zich versierd met honderden sporenkapsels met elk een klein druppeltje gesmolten rijp op de top. De meeste wandelaars missen dit helaas, het Heuvingerzand is voor fijnproevers. Vier kilometer wandelroute biedt voor hen steeds weer nieuwe verrassingen.

Heuvingerzand

Zwarte Herfstspinner in Haren

2011-11-19T19:45:00.001+01:00

Zwarte Herfstspinner

November, de nachten zijn koud. Het vriest soms licht en voor biologen wordt het tijd om thuis de waarnemingen van afgelopen zomer uit te werken. Voor de nachtvlinderinventarisatie rond de Remmingaweg in Haren staat de stand na zes jaar op 384 soorten, toch heel redelijk voor een besloten tuintje aan de rand van het dorp.

Maar het gevleugeld spektakel is nog lang niet afgelopen. Af en toe verschijnt een Grote Wintervlinder bij de tuinlamp en de Kleine wordt weer talrijk op het raam. Zij hebben geen last van de kou, nu is het tijd om elkaar het hof te maken. Ubel Medema schreef er deze week nog over, ongevleugelde Julia's die in een boom wachten op passerende Romeo's.

Zwarte Herfstspinner

En dan gebeurt het. Voor het keukenraam landt een als bezeten fladderende en in een dichte winterjas gehuld creatuur. Zwart van kleur met een witte kleurspoeling over zijn dwarse scheiding. Gevederde antennes zwaaien heen en weer alsof er iets heel bijzonders in de buurt moet zijn.

Zwarte Herfstspinner

Het is een Zwarte Herfstspinner, een niet zo gewone soort die in bosachtige gebieden op de zandgronden voorkomt. Vorig jaar voor het eerst in Haren en nu dan de tweede keer. Mogelijk is een eik, populier of linde in de straten om de Remmingaweg gastheer geweest voor de rups. Ook voor deze vlinder is het nu feest. Zonder eten en drinken wordt er gezocht naar elkaar en dan is het weer gebeurd. Het leven wordt doorgegeven aan een volgende generatie Harense vlinders.

Gasterse Duinen, winters groen en grijs

2011-11-19T16:26:00.001+01:00

Gasterse Duinen

De klamme deken van de nacht probeert zich vast te houden tussen de bruine heidetakken. Vorstige tanden bijten zich in de grond. Maar tevergeefs, de novemberzon laat vandaag niet met zich spotten. Heuvels verschijnen in het landschap, het ijs tussen het mos verdampt en schapen kijken verbaasd naar een bleekgele schijf in een strakblauwe lucht.

Gewoon Haarmutsmos

Op de Gasterse Duinen loopt een groep van zeven gejaste personen, de KNNV afdeling Groningen is er op excursie. Eén heeft duidelijk de leiding en er wordt goed geluisterd. Verhalen over groen, kleine blaadjes, nerven en glasharen. Op deze zonnige, bijna winterdag blijken de Gasterse Duinen niet alleen kaal en bruin te zijn maar vooral groen. Boomvoeten hebben sokken gekregen van lichtgroen klauwtjesmos, hogerop kroezige, donkergroene plukjes van Gewoon Haarmutsmos. Op de verkleumde grond ijzig wit gepareld Haakmos, groen gesteeld Groot Laddermos en rood gesteeld Bronsmos.

Klapekster, Gasterse Duinen

Voordat er afgedaald wordt naar de petgaten trekt een gevleugelde, grijs-witte verschijning de aandacht. De Klapekster is weer terug. Als de Roodborsttapuiten en Graspiepers grotendeels wegtrekken komt deze Scandinavische wintergast naar de Gasterse Duinen. Jagend tussen boomtop en struik met af en toe een uitstapje naar de nieuwe natuur langs de Drentsche Aa. Muizen zijn niet veilig en een verkleumde kikker wordt gebruikt als ijzig toetje. De aandacht wordt afgeleid door een zwaar "KRU KRU"......KRAANVOGELS! Dertig, grote, grijze vogels verschijnen achter de heuvels, rustig vliegend en ondertussen aan elkaar vertellend hoe het was om een nacht in Gasteren door te brengen.

Veenbes

Het Voorste en Achterste Veen is voor de toerist goed te zien vanaf het kronkelige wandelpad. Tot verdriet van rustende Wintertalingen is er voor deze keer toestemming om even van het pad te stappen. Ook hier blijkt tussen de bruine Gagel het groen van het Veenmos op te lichten. Steeds meer terrein veroverend en plassen bedekkend met een levend tapijt. Dofrode kralen lijken willekeurig uitgestrooid over de mossenkopjes, het zijn Veenbessen die dit ontoegankelijke terrein fantastisch vinden.

De Gasterse Duinen laten de Drentse woeste gronden in optima forma zien. Stuivend zand, getemd door begraasde heide. Venige petgaten, vriendelijk begroeid met Gagel. Mantels van eikenhakhout die niet alleen luwte geven aan de heide maar ook de grens markeren naar de madelanden van de Drentse Aa. In de winter vooral bruin en geel maar voor de goede waarnemer toch overal groen.

Vogels rond Sint Magnus

2011-11-13T15:35:00.001+01:00

Blauwe Kiekendief, Anloo

Het is twee graden, het zonnetje heeft plaats gemaakt voor een klamme mist. Achter de es waakt Sint Magnus vanuit de oudste kerk van Drenthe in Anloo. Uit het niets verschijnt een grote vogel. Traag klapwiekend, de ogen naar beneden gericht, trekt ze haar rondjes. Een Blauwe Kiekendief! Alleen in de winter komt zij genieten van Drentse muisjes. Een Torenvalk doet het vromer, eerst een gebed tot Sint Magnus en dan pas toeslaan.

Pimpelmees, Anloo

Aan de andere kant van de es begint het wold zoals het vroeger genoemd werd. Kromme eikenbomen verraden dat ook hier geriefhout gewonnen is. Uitgestrekte percelen met lariks staan daarachter. Ogenschijnlijk een aanslag op het oude landschap maar voor Sijsjes een geweldige verrijking. Afgaand op het geluid zijn er honderden in de boomtoppen bezig met de oogst van larikszaadjes. Kruisbek moet volgens Waarneming.nl ook van de partij zijn maar zijn voor ons niet te ontdekken. Pimpelmezen, Staartmezen, Koolmezen en Markopmezen zitten een verdieping lager, op zoek naar verborgen leven tussen schors en naald.

Grote Bonte Specht, Anloo

Boswachterij Anloo wordt al geruime tijd natuurlijk beheerd en dat is goed te merken aan de vele Grote Bonte Spechten. Overal is hun wat krassende geluid te horen. Zacht geklop verraad hun speurtocht naar smakelijke larven. En dan schiet een groene flits weg uit een bosberm. Zoekend speuren vier ogen en twee verrekijkers door het bos. Niets te zien totdat er toch maar doorgelopen wordt: dan klinkt het wat spottende gelach van deze mooie vogel. De Groene Specht kan zelfs op deze koude dag nog voldoende mieren vinden voor een goed gevulde lunch. Zijn zwarte soortgenoot staat wel op het informatiebord maar laat zich vandaag niet zien.

Houtwallen steken als rafels aan het bos, de definitieve grens van es, wold en madeland. Dit is het domein van Geelgors, Keep en Vink als er weer eens teveel wandelaars van het gebied komen genieten. Als de rust is weer gekeerd gaan ze verder met het voedsel zoeken tussen oogstrestanten op de es. Anloo, in elk seizoen de moeite waard.

Boswachterij Anloo

Natuurlijk roze

2011-11-11T20:58:00.001+01:00

Roze slijmzwam

Groen, geel, rood; dat zijn toch de meest voorkomende kleuren in de natuur. Groen van het bladgroen, geel om vlinders aan te lokken en rood voor tropische kolibries en honingzuigers. Roze komt duidelijk veel minder voor, misschien omdat dieren het niet kunnen zien?

Illosporis christiansenii, een schimmel op korstmos

Op allerlei eikenbomen is echter steeds meer roze aanwezig. Vroeger zeldzaam maar nu steeds algemener is er een vreemde roze schimmel te vinden. Kleine schijfjes, nog geen twee millimeter groot en op allerlei plaatsen tussen een fijn, grijs korstmosje te vinden. Het is Illosporiopis christiansenii, een parasietje op deze korstmossen die behoren bij het geslacht Physcia (vingermos). Waarom ze algemener worden is onbekend maar ze vinden het vooral prettig op jonge eikenbomen waar Physcia goed op kan groeien. Het is even goed kijken maar dan zie je ze ook overal. Net kleine stukjes roze kauwgum.

In Boswachterij Dwingeloo is het roze wat uitbundiger. Een prachtige slijmzwam heeft zich over een rotte boomstam uitgespreid. Geen schimmel, geen dier maar misschien wel een beetje van allebei. Als eencellige kunnen ze zich als amoebes voortbewegen. Op een gegeven moment komt er een signaal dat het tijd wordt elkaar op te zoeken en dan ontstaan deze, soms bont gekleurde, slijmige plekken. Gele Heksenboter is het meest bekend maar wit en roze komen ook voor. Uiteindelijk zal deze massa dikwandige sporen gaan voren in bizar gevormde structuren. Vaak gesteeld en slechts een deel van de slijmzwammen overleven deze exercitie. Uiteindelijk doel is om ongunstige periodes in het jaar te kunnen overleven.

Roze in de natuur, een bijzondere kleur bij bijzondere levensvormen.

Assen, reis om de wereld in twee uur

2011-11-06T17:09:00.000+01:00

Arboretum Assen

Assen, een stad sinds Lodewijk Napoleon's korte heerschappij over het Koningrijk der Nederlanden (zoals het toen genoemd werd). Geworteld in het verleden dankzij een nevenvestiging van het klooster Maria in Campis en sinds de vorige eeuw gepantserd door onze strijdkrachten. Een wereldstad is het echter nooit geworden. Toch is het sinds enkele jaren mogelijk om vanuit Assen in twee uur de wereld rond te reizen.

Arboretum Assen

In 1998 werd de Stichting Arboretum Assen opgericht. Er verscheen een schets waarmee vanuit Assen, via Canada en Vuurland, uiteindelijk het Koreaanse schiereiland bereikt kon worden. Drie werelddelen samen geperst op een oppervlak van twintig hectare. Als taartpunten ingeschoven in een golfbaan en beplant met honderden soorten bomen. Een vrolijk paars gekleurde wandelroute maakt het mogelijk om in net iets minder dan twee uur de gehele wereld rond te lopen. En begint het onderweg wat te duizelen? Dan zijn er twee uitzichtpunten waarmee vanuit Europa of Azië over de Asser wereld uitgekeken kan worden.

Arboretum Assen, Pagode met op de achtergrond de uitkijktoren

Dertien jaar na de oprichtingsvergadering is de bomenverzameling nog jong. Slangendennen op mensen hoogte, Grootbladige Esdoorns zo dik als een vinger en Ginkgo's als geel gekleurde dwergjes. Wandelaars laten er hun hond uit maar ook nu zie je al menigeen nieuwsgierig op etiketten of strategisch geplaatste plattegronden kijken. Het Arboretum begint te leven. Ook nu de herfst genadeloos alles van blad heeft ontdaan is er al veel te ontdekken. Duivels Wandelstokken als gedoornde staken, Kardinaalsmutsen met prachtige vruchten en de Koreaanse Spar is al ontdekt door de Europese Sparrenluis die er een gal op achtergelaten heeft.

Kardinaalsmuts, Arboretum Assen

Arboretum Assen, een reis om de wereld in twee uur. Australië en Afrika ontbreken, misschien schuiven deze continenten over nog eens dertien jaar ook aan bij deze unieke tuin.

Zeldzame stekelzwam in Mensinge

2011-11-06T09:40:00.001+01:00

Mensinge, Roden

Herfst in het landgoed Mensinge bij Roden. Wandelaars genieten van de laatste herfstkleuren, bladeren vallen ritselend op de grond. Hoog in de lariksen kwettert een groep Sijsjes. Voor hun is het hoogseizoen, geen gezeur van jongen die gevoerd moeten worden en overal zijn lekkere zaadjes te vinden.

Gele Stekelzwam, Mensinge

Aan de paddenstoelen is te zien dat de winter nadert. Nachtvorsten in oktober hebben een eerste aanslag gedaan op tere en sappige soorten. Anderen hebben hun taak er op zitten en verdwijnen met een slijmerige groet. Toch zijn er soorten die juist nu hun kans waarnemen om boven de grond te komen. Stevige Nevelzwammen en zelfs nog een aantal soorten Melkzwammen staan in het bos te pronken. Gele Kleverige Koraalzwammetjes groeien uit verrotte boomstammen.

Gele Stekelzwam, onderzijde

En dan valt het oog op een groep gele, gebochelde hoeden. Bijna plat op de grond en sommige bijna tien centimeter in doorsnede. Deels bedekt door afgevallen beukenblad maar in het kwijnende middaglicht opvallend zichtbaar. Dichter bij gekomen blijkt één van zijn korte steel gevallen te zijn. Een bizarre rasp met lange witte borstels blijkt onder aan de hoed te hangen. Het zijn Gele Stekelzwammen! Vrij zeldzaam in Nederland en voorkomend onder diverse loofbomen maar ook dennen. Vaak in lange rijen alsof ze aangeplant zijn. In Midden-Europa worden jonge exemplaren wel gegeten.

Mensinge, in elk seizoen verrassend rijk.

Ransuil in Peize

2011-11-05T17:12:00.000+01:00

Ransuil, Peize

Zaterdagochtend, koffietijd. Vier wandelaars, bewapend met statief en grote camera lopen over De Woert in Peize. Een bestelauto stopt, een heer en dame stappen uit, een nog grotere camera verschijnt. De blik bijna devoot naar boven gericht, de handen gevouwen om de verrekijkers, Het doel is een grote esdoorn, vrijstaand en ruimte biedend aan dit bijzondere bezoek. Duidelijk is dat het niet om de boom gaat maar om enkele bijzondere gasten in de boom. Zes mensen die komen voor een audiëntie bij een groep van vijf Ransuilen. Een jonge vogel vindt het machtig interessant, bijna dansend wordt elke beweging gevolgd. De anderen zijn duidelijk minder onder de indruk van alle drukte onder hun

Ransuil, Peize

boom. Alle veren opgezet, de ogen geloken en nadenkend over misschien wel een volgende jacht op veldmuizen in de Peizermaden. Scherend over opgeworpen aarden wallen waar eens uitgestrekte weilanden lagen. Straks wordt het allemaal nog natter en dan is er misschien wel een Aardmuis bereid om als diner te dienen.

De Peizer Ransuilen vormen een winterse groep, samen "roesten" in een boom is gebruikelijk. Onder de boom liggen braakballen als stille getuige van hun eetlust. Wat haren, botjes en een schedeltje is alles wat er rest van de Veldmuis van gisteravond. Vogelaars uit het dorp vertellen dat ze in de buurt gebroed hebben maar of al deze vogels behoren tot dezelfde familie is niet te zeggen.

Inmiddels stoppen er steeds meer mensen, zich verwonderd afvragend wat er boven in de boom toch te zien is. Verrast nemen ook zij kennis van onze gevederde vrienden.

Diepholz, tienduizenden Kraanvogels

2011-10-31T12:26:00.002+01:00

Kraanvogel

"Kru, Krö, Kru", overal klinkt het mysterieuze en zware geluid van één van de grootste vogels van Europa: de Kraanvogel. Grote vluchten grijze vogels komen in een scherp getekende V formatie aanvliegen, poten en snavels uitgestoken. Dan, als op afspraak, even bijsturen, de slagpennen naar beneden om te remmen, het landingsgestel gaat uit en ook zij sluiten zich aan bij 45.000 reeds aanwezige vogels.

Rustgebieden Scandinavische kraanvogels

De Diepholzer Moorniederung, noordoostelijk van Osnabrück, staat sinds dertig jaar op de routebeschrijving van elke Scandinavische en Duitse Kraanvogel. De vogels zijn te groot om in één keer naar de overwinteringsgebieden in Zuid-Europa en Noord-Afrika te kunnen vliegen en hebben rust- en voedselgebieden nodig om de lange reis te kunnen maken. Vanaf het eiland Rügen vliegen ze vanaf eind september naar het uitgestrekte hoogveengebied rond Diepholz en Rheden voor een lange herfstvakantie Eind oktober, begin november stijgen ze weer op voor de volgende etappe naar het Franse Lac du Dèr. Daarna zijn ze voldoende opgevet om de Middellandse Zee te kunnen bereiken. De voorjaarstrek is veel minder massaal, elk paar heeft haast om zo snel mogelijk terug te komen om het beste plekje voor een nest te vinden.

Rheedener Geestmoor

Het gebied tussen Diepholz en Sulingen bestaat uit vijftien hoogveengebieden met een gezamenlijk oppervlak van 24.000 hectare. Vanaf de jaren tachtig is hier met succes het hoogveen opnieuw tot leven gewekt. Een hogere waterstand zonder instroom van vervuild water was de sleutel voor herstel van het gebied. Ontoegankelijk voor twee- en viervoeters ontstond een immens gebied waar Kraanvogels ongestoord de nacht konden doorbrengen. Even belangrijk zijn echter de omringende akkers. Oogstrestanten worden niet meteen ondergeploegd maar liggen als een gedekte tafel klaar voor bezoekende Kraanvogels. Als echte alleseters kunnen ze hier enorm van genieten. Een passerende muis, een vette larf of een wat verkleumde kikker verdwijnt met evenveel plezier in de grote snavels.

Kraanvogels boven de akkers van Rheeden

Bund uitzichttoren Rheedener Geestmoor

Het Rheedener Geestmoor en het Neustädter Moor zijn de grootste Kraanvogelhotels in dit gebied. De Duitse natuurbeschermings- organisatie Bund heeft er drie uitkijktorens opgesteld. Vooral aan het eind van de middag worden deze locaties bezocht door honderden mensen die komen genieten van de uit alle richtingen aanvliegende Kraanvogels. Op een veilige afstand van al deze belangstelling landen steeds meer vogels. De jonge, met hun bruine kop, duidelijk wat nieuwsgierig rondstappend, de oudere, met hun roodgevlekte, grijze kop, meteen op zoek naar de beste slaapplaats. Kraanvogels, in Japan symbool voor geluk, in het oude Griekenland een heilige vogel. Hier in Duitsland symbool van goed natuurbeheer waarmee aangetoond wordt dat er nog steeds ruimte is in ons overvolle cultuurlandschap voor deze prachtige vogel.

Dwingelderveld, herfstige vlinders

2011-10-23T21:16:00.001+02:00

Herfstkortvleugelmot, Diurnea lipsiella

Dwingelderveld, nationaal park en zomers paars hart van het oude landschap Drenthe. De maand oktober is zich al bijna verdwenen in de coulissen, de heide is vrijwel uitgebloeid en de middagzon trekt de temperatuur niet verder omhoog dan acht graden. 's Avonds vriest het licht, de Wintervlinders staan te popelen om de plaats in te nemen van Herfst- en Gouduilen.

Kleine vuurvlinder

En toch is het vandaag vlinderfeest op het Dwingelderveld. Kleine vuurvlinders weten op de zonnigste plekjes net zover op te warmen dat ze weer kunnen vliegen. Fladderend over het zandpad, op zoek naar de laatste bloempjes van de Dophei. Nog enkele jaren en dan ligt hier de grootste natte heide van West-Europa, een eldorado voor deze soort. Een Dagpauwoog weet dat ze vandaag misschien wel de laatste kans heeft om een goede overwinteringsplaats te vinden. Razendsnel vliegt ze over de hei, bijna doelgericht naar een bestemming die alleen zij kan zien.

Tussen statige beukenbomen en kromme eiken is er nog veel meer gefladder. Even stilstaan en het lijkt wel of elke zonnestraal tot leven komt met tere vleugeltjes. Langpootmuggen? Kokerjuffers? Pas al ze even rusten wordt het duidelijk wie hier bezig zijn: Herfstkortvleugelmotten! Bruin, een klein streepje en veel meer sier hebben ze niet. En dan zijn dit nog eens mannetjes, de vrouwtjes moeten het met nog veel minder doen. Een plomp lijf, opgezwollen van rijpende eitjes, een kopje met kleine oogjes en toch zo onweerstaanbaar geurig voor hun vriendjes. Ongevleugeld en niet in staat om meer te doen dan uit de pop kruipen, omhoog klimmen en afwachten op het grote moment. Zodra Julia haar Romeo gevonden heeft is er nog maar één taak in haar leven. Eieren afzetten bij een veel belovende knop en sterven. Volgend jaar zullen haar kinderen direct bij het uitlopen van de blaadjes aan de maaltijd kunnen en kunnen we in oktober weer genieten van de dansende Herfstkortvleugelmotten.

Slakrups

Vlinders zijn op deze mooie dag ook in andere fases te vinden. Overal liggen bijna lichtend groene larven van de Slakrups. Nauwelijks herkenbaar als rups maar ze zijn het wel. Helemaal vol gegeten met eikenblad hebben ze zich laten zakken op de bosbodem voor de verpopping. Sommigen hebben wel een erg ongelukkige plek hiervoor uitgekozen door te landen op de druk belopen wandelroutes. En dan zijn er natuurlijk nog overal minerende rupsjes of hun sporen te vinden. Ook op een late herfstdag is het Dwingelderveld een mooie locatie om vlinders te gaan kijken.

Dwingelderveld, monsters en juwelen

2011-10-23T20:16:00.001+02:00

Waterlobelia

Het Dwingelderveld, uitgestrekte heidevelden, bossen, plassen. Een idyllisch gebied. Maar het hart van Dwingelderveld is verkild. Enorme bergen zijn op en rond het Noordenveld verrezen op plaatsen waar de

boer eens ploegde. Verdedigingsmuren tegen een vijand die nooit zal komen. Overal liggen betonnen sporen uit een tijd die eens was maar nu verdwenen is. Diepe wonden zijn geslagen door monsters die op een zonnige zondag lijken te slapen. Wachtend op de dag van morgen als ze zich weer kunnen gaan voeden met nog meer fosfaatrijke grond.

Nog een aantal maanden en de strijd is gestreden. De monsters keren terug naar hun stal, volgegeten van overtollige landbouwgrond. Een autoweg is opgesloten in een aarden mantel, een zwart lint door het landschap is veranderd in een gele sjerp met een zilvergrijze schelpenrand.

Wat dan komt is te zien rond het Koelevaartsveen. In 1994 werd het dit gebied afgegraven. Productiebos werd gekapt, sloten werden gedempt en het vroegere veen werd teruggeven aan de goede zorgen van de natuur. . In oktober 2011 is het een zwarte spiegel geworden. Even kijken.... en de toekomst van het Noordenveld wordt zichtbaar. Het gebied is weer tot bloei gekomen, veenmossen zijn teruggekeerd en de natte heide heeft weer een kans gekregen. Oeverkruid en de zeer zeldzame Waterlobelia zijn als botanische juweeltjes weer teruggekeerd. Tere, witte bloempjes van de lobelia wuiven in de wind om nog eens te benadrukken hoe mooi het gebied is geworden. De oever is begroeid met Kleine Zonnedauw en Moeraswolfsklauw. Dopheide vormt een lauwerkrans van natte heide om het veen.

Heideknotszwam

Iets hoger profiteert de Heideknotszwam van het schrale zand. Een bleek paddenstoeltje die met een beetje goed zoeken overal tussen de struikheide staat. Open plekken zijn begroeid met Grondster en Knolrus. Zo was het eens, zo is de natuur weer teruggekomen.

Nationaal Park Dwingelderveld, een gebied wat nu eindelijk de kans krijgt uit te groeien tot wat het ooit was: grootste natte heidereservaat van West-Europa. Symbool van goed natuurbeheer in een tijd dat verbleking overal dreigt toe te slaan.

Vosbergen, zalmen en valse oren

2011-10-22T19:46:00.003+02:00

Vosbergen, Eelde

Vosbergen op een zonnige zaterdag in oktober. Vanuit Eelde en Paterswolde wordt er gewandeld, getekend of een bezoek gebracht aan de bijzondere collectie muziekinstrumenten in het witte landhuis. Voor ons een middag om te gaan kijken of de nachtvorst nog iets overgelaten heeft van de bijzondere paddenstoelen die hier voorkomen.

Zalmzwam, Vosbergen

Enkele jaren geleden werd ons door een goede paddenstoelenkenner een gevallen beuk gewezen. Treurig in het gras, zonder bladeren, zonder schors en duidelijk aan het vergaan. Voor de beuk was het mooie leven voorbij, zijn lichaam werd gedoneerd aan schimmels en algen. Passend bij de majestueuze, wat adellijke omgeving van een landgoed stond in zijn laatste wil dat zijn hout bestemd was voor een select gezelschap. Geen Witte Bultzwammen, geen Porseleinzwammen want deze kunnen elke beuk verteren. Nee, zijn keus was gevallen op zalm met oren. Zalmzwammen zijn echt exclusief, zeldzaam en bij voorkeur op iepenstammen groeiend. Roze van kleur en meestal aangenaam geurend. Het is een soort die laat in het jaar verschijnt en soms voorzien is van dikke, rode "tranen". Vandaag had onze zwam geen last van verdriet en was de hoed zelfs bijna droog.

Valse Judasoor, Vosbergen

De oren van ons beukenlijk waren duidelijk niet echt. Valse Judasoren zijn het, een gelatine-achtige trilzwam die inmiddels verschillende meters van de stam bekleed hadden met honderden harige hoedjes. Echte Judasoren lusten geen beukenhout, zij prefereren vlier.

Rechte Koraalzwam, Vosbergen

Vosbergen ligt op de rand van een lemige zandrug en is een landgoed met statige beukenlanen, naaldbosjes en op vochtige plaatsen berken. Eind oktober zijn al veel paddenstoelen op hun retour maar Nevelzwammen en Rode Koolzwammen zijn er nog overal te vinden. Langs het fietspad richting Glimmen stond zelfs nog een eenzame Witte Koraalzwam te pronken met zijn ruim 15 centimeter hoge vruchtlichaam. Als de nachtvorst een stapje terug wil doen was dit nog niet het afscheid van een mooie herfst.

Welkom in Noord-Groningen!

2011-10-16T19:58:00.000+02:00

Brandgans, Breebaart Polder

Nederland wordt overspoeld met vreemdelingen. Tientallen, honderden, duizenden, honderdduizenden. Niet uit het door sommigen zo gevreesde oosten maar uit het noorden. Zonder paspoort, zonder werkvergunning komen ze naar ons land voor een overdadig welkom. Vanaf Breebaart tot aan het Zwin, overal strijken ganzen, eenden, plevieren en ruiters neer. Vermoeid, hongerig en op de vlucht voor koning winter.

Bonte strandloper en Brandgans, Breebaart Polder

Sommigen komen in grote groepen. Vooral de brandganzen kunnen massale vluchten vormen. Luid keffend houden ze onderling contact en op elke stopplaats haken meer ganzen aan. In Noord-Groningen zijn ze bijzonder welkom in de Breebaartpolder (Termunten) van het Groninger Landschap, de Ruidhorn (Uithuizen) van Natuurmonumenten of het Lauwersmeer van Staatsbosbeheer. Samen zorgen deze beheerders voor rust, ruimte en voedsel. Tot aan de vorst kunnen de ganzen hier opvetten. De absolute rust van vroeger is er echter niet meer nu ook de Zee-Arend ons land gevonden heeft.

Zilverplevier, Breebaart Polder

Kleiner maar in nog groter aantal komen de Bonte Strandlopers. In donkere, bijna dreigende wolken scheren ze laag over de golven om uiteindelijk voet aan land te zetten. Voortdurend druk rond stappend, jagend op kleine garnaaltjes maar ook met steeds een open oog voor een jonge slechtvalk. Tussen al dit gekrioel staat aan het strand van Breebaart een rustige, zilvergrauwe vogel. Op één poot, bijna twee keer zo groot en duidelijk niet van plan zijn rust te laten verstoren. Een Zilverplevier! Heel anders dan de verwante Goudplevieren zijn ze graag alleen. Maar dit blijkt toch maar schijn. Ook deze plevier let goed op wat andere vogels doen en als het spannend wordt komen toch, heel loom, de vleugels uit de kast.

Regenwulp. Breebaart Polder

Een andere eenling in Breebaart is een Regenwulp. Een gestreepte kop, een rechtere snavel en een kleiner postuur geven direct het onderscheid met zijn grote broer. Maar rust is er niet bij, voortdurend rondstappend en speurend wordt er gegeten. Breebaart en Noord-Groningen bieden een rijke dis voor deze bijzondere vogels.

Groen goud van Tarquinius

2011-10-15T20:59:00.001+02:00

Domein de Tarquinius, Glimmen

Op de wang van de Glimmer es, boven het brede oerstroom- dal van de Drentsche Aa, had een nazaat van Tarquinius twaalf jaar lang zijn domein. Als een vader van 800 kinderen dagelijks zorgend en opvoedend tot het de grote dag van Dionysos gaven was.

Klaas Poppinga was tot 2010 de trotse eigenaar van wat eens de eerste Groningse wijngaard was. Groot geworden als boomkweker en eens eigenaar van Boomkwekerij de Bonte Hoek besloot hij in 1999 te gaan proberen wat nooit iemand voor hem gedaan had. Druivenstokken opkweken tot een oogst van goddelijk sap in de noordelijkste regionen van de lage landen. Tientallen snoeischaren verslijtend, honderden kilometers lopend en dat alles voor wat twaalf jaar geleden als bizarre uitdaging begon.

Niet als god in Frankrijk maar gewoon thuis op de es met snelrijpende variëteiten. Tweehonderd stokken van de witte Orion en zeshonderd rode Marechal Foche. Wijngaard "Domein de Targuinius" zorgde voor het groene goud, de Groningse wijnmakerij in Wirdum zorgde voor de vloeibare bekroning. Twee topwijnen die zich kunnen meten met Duitse rode wijn of de gele Vin Jaune uit de Franse Jura.

Tarquinius nazaat heeft inmiddels de leeftijd der wijzen bereikt. Zijn groen-gouden domein is verkocht en heet nu "Domein de Pasa de Corinto". Maar zijn stokken staan er nog en zullen de komende jaren zeker voor topwijnen uit Groningen gaan zorgen.

Bomen, groot en klein

2011-10-15T19:50:00.000+02:00

Linde, Stationsplein Haren

Wat vermoeid steunt Abraham op zijn tientallen armen. Met zijn bolle kruin steekt hij boven alles uit en verbaasd zich over het gebeuren aan zijn voeten. Een station verschijnt, een wijk wordt gebouwd, een huilende knotwilg wordt een druipende ijzeren fontein. Hij wordt alleen maar groter en blijft altijd de vertrouwde Linde van het Stationsplein.

Een bonte stoet van bomenkijkers vertrekt vanaf zijn groeiplaats voor een tocht langs grote en kleine bomen. Het is een excursie van de 110-jarige Vereniging voor Veldbiologie (KNNV) Groningen. Bladerend door het Harens bomenboek blijft het verbazend hoeveel soorten op slechts enkele kilometers dorpskern een plek gevonden hebben.

Over Boerema's bomen schreef ik in dit blog al eerder. Maar het bomenspektakel begint al aan de Lokveenweg met o.a. een bizarre Vareneik. In het park valt nu vooral de knalrode herfstkleur van de Amerikaanse esdoorn Acer rubrum op. Prachtig afstekend tegen een strak blauwe hemel lijkt de boom echt te genieten van zijn kortstondige pracht. Overal zijn sierappeltjes te vinden die druk bezocht worden door luidruchtige groepen spreeuwen.

Sierappel

De Eshof is een tweede lusthof voor bomenliefhebbers. Brewers spar zorgt voor een blijvend ingetogen stemming met zijn neerhangende takken. De Hongaarse eik wil daarentegen zelfs op een begraafplaats laten zien dat het leven waard is om geleefd te worden. Hoog uitgegroeid en nu getooid in herfstgeel is het een opvallend element. Schijnhazelaar en Slangenesdoorn staan wat meer bescheiden in het struikgewas.

Boomkwekerij Bonte Hoek / e-plant, Glimmen

Maar al deze bomen waren eens klein en begonnen hun leven ver van hun huidige standplaats. Gezaaid in vreemde grond werden ze echter al snel verplaatst naar de bomenschool in Glimmen. Daar, bij Boomkwekerij De Bonte Hoek, zijn bijna alle Harense bomen vanaf het begin van de twintigste eeuw opgevoed tot wat ze nu zijn: statige laanbomen of houtige schones in het plantsoen. Een mooiere jeugd is niet denkbaar, een stok om op te leunen, een rijke boterham als lunch en voortdurend liefkozende aandacht van generaties Bonte Hoekers. Aaltjes worden op afstand gehouden met prachtige Afrikaantjes, ander ongedierte wordt vermanend toegesproken en verwijderd.

Bomen, groot en klein. Het is te hopen dat wat de heren Bakker, van Beek en Medema in tachtig jaar verzamelden ook door de nieuwe generatie gemeentebestuurders met zorg gekoesterd wordt. Alleen dan blijft Haren groene parel van het noorden.

Prachtvlamhoed als dorpsentree

2011-10-12T14:35:00.002+02:00

Prachtvlamhoed

Haren lijkt de herfst steeds meer kleur te willen geven. Washet enkele jaren geleden de Emmalaan in het villadorp die een prijs kon winnen met het grootsteaantal Vliegenzwammen op een vierkante meter, nu is het de Rijksstraatweg dieop wil vallen. Vlak voor de dorpsentree staat een forse groep, oranje-gelepaddenstoelen. Feestelijk gekleurd, passend bij een dorp wat trots is op zijnuiterlijk.

Prachtvlamhoed

Spectabilis is zijn wetenschappelijke soortnaam enspectaculair zijn ze zeker. In gewoon Nederlands zijn het Prachtvlamhoeden. Gemakkelijk herkenbaar aan de kleur, de vezelige hoed, een ring om de steel en bruine plaatjes. Het zijn de eiken langs de weg die deze paddenstoelals onvrijwillige gasten heeft. Als wortelparasieten gebruiken ze een deel van heteikenvoedsel graag voor zich zelf. Voor gezonde bomen is dit geenprobleem maar zodra verzwakking optreedt kan deze zwam één van de oorzaken zijnvan verdere achteruitgang.

In bermen met laanbomen staan geregeld meerdere, grotere, soorten paddenstoelen. Boleten als deKastanjeboleet en Eekhoorntjesbrood, maar ook allerlei russula’s en amanieten als Vliegenzwam, Groene Knolamaniet en Parelamaniet zijn er te vinden. Niet allemaal tegelijk, vaak beginnen de boleten aan het begin van de herfst en houden de amanieten het uiteindelijk vol totdat de nachtvorst invalt.

Parelamaniet

De herfst geeft niet alleen in Haren maar overal kleur aan onze verblekende natuur.

Spinnen, potige jagers

2011-10-12T12:19:00.001+02:00

De herfst is jachtseizoen bij uitstek.Niet alleen voor tweebenige jagers maar ook voor achtpotige spinnen.

Kruisspin

Zodra de zomer zijn rugzak inpakt worden kleefdraden uitgerold en de jacht geopend. Het zijn vooral webspinnen die in de herfst volwassen worden en voordat de nachtvorst invalt nog even hun buik vol stoppen met hun delicatesse: vliegensap.

De meest bekende webspinnen zijn de grotere Kruisspinnen die in bijna elke geschikte leefomgeving voorkomen. Midden in de mooiste webben zitten ze doodstil, de acht poten verspreid over evenveel vangdraden. Elke trilling wordt geregistreerd en herkend. Eetbaar of niet? Zodra er wat gevangen is wordt de prooi razendsnel ingepakt en vervolgens ingespoten met "maagsap". Even wachten en het diner is klaar: vliegensap. Spinnen kunnen geen vast voedsel opnemen en moeten daarom hun prooi op kunnen slobberen. Wat overblijft is een leeg chitine pantsertje, een herinnering aan een vroegtijdig einde van wat eens een insect was. Kruisspinnen leven maximaal achttien maanden en gebruiken het voorjaar om hun jongen groot te laten worden.

Zebraspin

Spinnen vallen misschien in de herfst het meest op maar zijn het gehele jaar aanwezig. Sommigen met webben maar vele ook als snelle jagers in huis, tuin en bos. De meest bekende zijn de bekende Zebraspinnetjes die al springend hun prooi overmeesteren. In de herfst komen ze in huis om te overwinteren maar in de zomer zijn ze op elk terras te vinden. Acht ogen geven hun een perfect zicht op de omgeving en ze laten zich dan ook niet gemakkelijk benaderen. Pas als er een vlieg gevangen is moeten ze even stil blijven zitten.

Huisspin

De Huisspin is voor veel mensen een harige griezel die onverwacht op het aanrecht zit. Toch valt de grootte best wel mee, het vrouwtje heeft een lijfje van slechts een centimeter lengte. Deze spinnen kunnen enkele jaren oud worden en zonder problemen tijden van voedselschaarste overleven. Ze jagen vooral te voet maar maken ook een klein webje. Hierin worden ook de eieren afgezet nadat het mannetje zichzelf als diner voor zijn partner aangeboden heeft.

Spinnen, potige jagers die niet alleen in de herfst voor een opvallend natuurspektakel zorgen.

Bermtoerisme in Haren

2011-10-08T19:32:00.002+02:00

Witte Kluifjeszwam

Met de blik op oneindig zoeft een fietser over het ongelijke fietspad richting Glimmen. Een tiener volgt, de blik op het scherm van een smartphone, de oren dicht gestopt met microfoons. Niemand heeft oog voor de berm. Pas als er een bioloog in de door onze Engelse vrienden zo treffend genoemde "bottum-up" houding als bermtoerist opduikt wordt de aandacht getrokken. Iets verloren? Nee, hij kijkt naar bermpaddenstoeltjes....

Gele Knotszwam

Poedergast

Half oktober is ideaal voor de echte bermtoerist. Overal is wel wat te beleven. Langs schelpenpaadjes, in Haren bijvoorbeeld bij het Scharlakenbos, staan grillige Witte Kluifjeszwammen. Geen echte hoed, een diep gegroefde steel en een bijna mismaakt kapsel als kop. Aan de andere kant van de weg Gele Knotszwammen tussen het gras. Even de blik van het verdwijnpunt naar beneden richten en je ziet de gele lucifertjes op verschillende plaatsen tussen het gele gras staan. Verder op blijkt het feest al voorbij voor de Grofplaatrussula's. Niets is er meer over van de eens zo stevige stoel, de roodbruine kleur is nu diepzwart, de hoed is recht door de steel gezakt. Maar alles in de natuur gaat door, zelfs deze zielige en wat vieze resten zijn weer voedsel voor een volgende soort: de Poedergast. Een kleine plaatjeszwam die alleen rotte Grofplaatrussula's lust.

Eikhaas

Bermtoerisme kan actief maar ook passief bedreven worden. aan de Nieuwlandsweg bijvoorbeeld. Even van de fiets afstappen is wel handig maar even stil staan is al voldoende. Grote, Oranje Bekerzwammen liggen als klodders verf in het gazon. De dodelijk giftige Groene Knolamanieten zijn al over het mooiste heen maar vallen goed op. Verder op zijn lange banen in het gras getekend door honderden Bruine Bundelridderzwammen. Een eik heeft zijn voet getooid met een eveneens bruine toef van Eikhaasjes. Helaas zal hem dat slecht bekomen, Dit is een soort Elfenbankje die witrot veroorzaakt. Wat meer verborgen, bijna in de houtwal, staan nog enkele Varkensoren, bleekgeel gekleurde Bekerzwammen.

Varkensoor

Bermen, zeker als deze wat open zijn,niet al te droog en voorzien van een paar mooie bomen, kunnen ongekend rijk zijn. In de zomer schreef ik al over Gronings bermbeheer voor bloemen maar bermen hebben meer te bieden dan alleen een zomers boeket.

Harens slakkenparadijs

2011-10-07T13:50:00.000+02:00

Gewone Tuinslak

Haren, groene parel op de noorderkroon van Nederland. Dat betekent dat het er goed toeven is voor mens en dier maar zeker ook voor slakken. Begin oktober lijkt het wel alsof de huisjesslakken besloten hebben om de zomerse bloemenparade nog eens dunnetjes over te doen met nog meer kleur. Waar je ook kijkt, letterlijk overal zitten Tuinslakken. Roodbruin, knalgeel of meer ingetogen opgemaakt laten ze de uitgebloeide Kattenstaarten weer stralen. Mijn collega blogger, en natuurvriend, Ubel Medema schreef er ook al over.

Hoewel slakken best vervelend kunnen zijn voor de courgettes in onze tuin zijn het eigenlijk best interessante dieren. Een oeroud bouwplan, honderden miljoenen jaren bijna ongewijzigd doorgegeven aan nieuwe generaties. Begonnen in het water en daaruit het land koloniserend tot bijna elke uithoek van deze aardbol. Zelfs diep onder het poolijs komen nog slakken op de zeebodem voor.

Zwarte Naaktslak

Sta eens stil bij een Zwarte Naaktslak. Voor velen een glibberige griezel maar feitelijk een bijzonder efficiënte eetmachine. Een grote ademhalingsopening zorgt voor voldoende zuurstof, een enorme voet met automatische mengsmering,een groenterasp als kaak en ogen op steeltjes. Geen overbodige onderdelen, gewoon functioneel. En voortplanten? Daarvoor kunnen ze zelfs van geslacht wisselen als dat zo uitkomt. Naaktslakken kunnen zowel op het land als in zee hun voedsel vinden. Grazend waar maar mogelijk, alleen haren of houtige dorens kan een plant of zeewier beschermen.

Poelslak

Naast de kleurige Tuinslakken zijn er ook allerlei huisjesslakken in sloot en plas te vinden. Gewone en Platte posthorens, Poelslakken en Vijverslakken, even aan de rand van een sloot of een tuinvijver gaan zitten en ze zijn overal te zien. Meestal wat saai bruin van kleur maar wel ingenieus gewonden of voorzien van een toegangsdeurtje om vijanden letterlijk buiten de poort te houden. Ook de grote Zwanenmossels uit het Hemrik en Sassenhein zijn slakken. Geen hoorntje maar twee kleppen waartussen feitelijk een naaktslak woont. Voorzien van een instroom- en uitstroombuisje om de waterstroom te kunnen filteren leven ze als planteneters op de bodem. Na het schonen van sloten zijn er vaak tientallen op de wal te vinden.

Gewone Tuinslak

Haren, slakkenparadijs. Kleurig of bruin, overal zijn ze te vinden. Vervelend in de tuin maar een lekkernij voor egels en zanglijsters.

Sappemeer, mycologische vondsten

2011-10-05T12:47:00.000+02:00

Terwijl in Groningen de Week van de Smaak begint vertrekt een groep paddenstoelen liefhebbers naar Sappemeer. Kijken, ruiken en soms zelfs even proeven maar daar blijft het dan ook bij.
Paddenstoelen zijn voor deze leden van KNNV Groningen vooral een wetenschappelijke delicatesse.

Paddenstoelenkenner (mycoloog) op zoek naar specialiteiten

Even oostelijk van Sappemeer liggen links en rechts van de A7 twee kleine, particuliere, bospercelen. Vanaf de weg een mix van naald- en loofbomen en ogenschijnlijk weinig begaanbaar. Toch zijn de bosjes vrij toegankelijk en zodra de stekelige facade van over het pad hangende braam en meidoorn gepasseerd is openbaart zich een paddenstoelen paradijsje.

Varensteelmycena

Klein maar fijn is het motto van de Varensteelmycena. Een boselfje, dun gesteeld en een bijna doorschijnend plooirokje uitgevoerd in zalmroze. Slechts enkele centimeters en groeiend in de meest donkere spelonken van het herfstige varenwoud. Dode varenstelen zijn haar geliefde woonplaats.

Okerknolcollybia, knolletje

Wat groter is de Okerknolcollybia. Geef haar wat resten van paddenstoelen en ze is gelukkig. Kou of droogte deren haar niet want ze heeft een mooi geel knolletje waar ze zich gewoon in terug trekt. Wordt het wat vochtiger dan zullen, eerst aarzelend en later uitbundig, schimmeldraadjes gaan groeien. Uiteindelijk vormt zich een okerwit paddenstoeltje en wordt het bos bepoedert met sporen.

Elzengordijnzwam

Voor beide zwammetjes is het nodig flink door de knieën te gaan. Het is dan ook plezierig dat het bos ook ruim voorzien is van grote en zeer grote paddenstoelen.

Onder een zilverspar staat de allergrootste: een Dennenvoetzwam. Familie van de elfenbank maar dan met een stevige dikke steel en zo groot als een soepbord. Wat fijner gebouwd is de Elzengordijnzwam. Zo speciaal dat het zonovergoten bos galmde van de vreugdekreten over deze bijzondere vondst. Fotograferen bleek wat minder aangenaam. Brandnetels van boven, drijfnatte blubber van onderen, je moet er wat voor over hebben. Droger staan de Glinsterende Champignonparasol, de Knolparasolzwam en de Okergele Korrelhoed. De eerste twee onder naaldbomen, de laatste groeit gewoon in een zandige berm.

Okergele korrelhoed

Knolparasolzwam

Sappemeer, onverwacht rijk aan mycologische specialiteiten.

Boswachterij Gieten, onverwacht rijk

2011-10-04T17:11:00.000+02:00

Boswachterij Gieten

Het oude Drentse landschap is deels in een houten keurslijf geperst. Beplant met bomen voor mijnbouw en als werkgelegenheid voor Hollandse landgenoten. Woeste grond werd verdeeld in lijnrechte percelen, allen eenvormig en genummerd met witte perceelstenen om de weg naar de schaftkeet weer terug te vinden.

Maar Drenthe laat zich niet ketenen. Wat eens een doodstil larikswoud of donker sparrenbos was is opnieuw vol leven. Boswachterij Gieten laat zien dat Drenthe eigenzinnig is en blijft. De natuur is weer terug. Een Groene Specht lacht er blij om, Zwarte, - Kuif- en Staartmezen pruttelen tevreden in de boomkruinen. Op de grond heeft een mosdeken omgevallen boomstammen volledig ingepakt. Paddenstoelen geven kleur aan het groene tapijt.

Hertentruffelknotszwam

Aan het oog onttrokken groeien Hertentruffeltjes, bovengronds alleen zichtbaar door de hierop parasiterende zwarte vruchtlichamen van de Hertentruffelknotszwam. Hertentruffels worden ook wel schijntruffels genoemd, klein, bruin en niet groeiend onder eiken als de echte, eetbare, truffel maar onder naaldbomen.

Krulzoom

Oranje aderzwam

Oranje aderzwammen groeien meestal op boomstammen maar hier, noodgedwongen door de uitbundige mosgroei, schijnbaar op de grond. Honderden krulzomen, boleten, russula's en melkzwammen strijden om de aandacht van passerende wandelaars. Vliegenzwammen staan er wat verdroogd bij na een warme laatste septemberweek.

Boswachterij Gieten is uitstekend ontsloten met diverse uitgezette wandelingen. Bijvoorbeeld, de gele Zwarte Water wandeling vanaf de parkeerplaats in de elleboog van de Houtvester Jansenweg. Naald- en loofbos, heide en zelfs een uitzicht op het Zondagsbroek langs het Anderse Diep laten zich combineren tot een gevarieerd mozaïek.

Haren begroet de komende winter

2011-10-02T20:32:00.001+02:00

Stil, zwijgend en diep in gedachten verzonken ligt de donkere veenplas van de Harense Oosterpolder te glinsteren in de herfstzon. Seizoenen komen, seizoenen gaan en het enige wat lijkt te veranderen is de omgeving. De plas is een constante factor, alleen in de winter soms dicht gevroren maar anders altijd de blik strak naar boven gericht.

Smient

En dan klinkt plotseling een hoog gefluit. De Smienten zijn er weer! Voorteken van de eerste winterse dagen. De plas neemt het alles stoïcijns op. Even rimpelend als de Smienten voor het eerst neerstrijken maar dan weer glad. De bonte eendjes komen uit noordelijke streken om hier te genieten van winterse gastvrijheid. Ze moeten nog wel even wennen aan een jonge Buizerd die dreigend het zwerk probeert te verduisteren. Dit is echter geen Zee-arend, op zoek naar een smakelijke eendenborst.

Elk jaar gebeurt het ongeveer op hezelfde moment. De laatste groepjes zwaluwen trekken door, de laatste tjiftjaf zingt zijn lied en dan komen de Smienten aan. Gevolgd door duizenden Kolganzen die echter in strakke formatie Haren ver voorbij vliegen. Op de plas van de Oosterpolder zijn ze echter in goed gezelschap. Wilde Eenden, Krakeenden en Slobeenden hebben hier hun vaste woonplaats en blijven ook in de winter zo lang mogelijk thuis. Pas als het niet langer mogelijk is om lekker te grondelen tussen de waterplanten gaan deze eendjes op weg naar ijsvrije gebieden.

Krakeend

De Smienten zullen blijven totdat de vorst de plas in een ijzige greep krijgt of totdat de dagen weer gaan lengen. Als de eerste Koekoek terugkomt uit Afrika fluiten de Smienten hun lied alweer in het noordelijke Scandinavië.
Haren zal niet alleen Smienten begroeten. Trekkende Grote Zilverreigers zijn al langs gekomen, straks komen ook noordelijke roofvogels eten aan de rijk gedekte tafel van de Harense polders.

Groene kroonjuwelen van Haren deel 5, Appèlbergen

2011-09-30T17:03:00.001+02:00

Appèlbergen

Appèlbergen, zoals het uitgesproken behoort te worden, mag met het recht de titel groen kroonjuweel van Haren dragen. Waar eens de schapen van Onnen graasden en later Hollandse soldaten op appèl stonden ligt nu een natuurreservaat. Hoogveen begint weer te groeien in de veentjes, de heide ontwikkelt zich voorspoedig en het vroegere geriefbosje is inmiddels uitgegroeid tot een eikenberkenbos.

Mol

Dromerig weerspiegelen bomen in het zwarte water. De lucht voelt aan als zomer, de bomen en de paddenstoelen laten echter zien dat de herfst begonnen is. Appèlbergen is voor wie er oog voor heeft als altijd vol leven. Hoewel? Op het pad ligt een zwart, glanzende bontje, een handje uitgestrekt naar een grasspriet. Een mol heeft hier zijn laatste adem uitgeblazen. Voor hem of haar het einde van een duister bestaan, voor de vier Doodgravers het begin van een feestmaal. Zonder zich iets aan te trekken van de vele teken die op zoek zijn naar een nieuwe gastheer wordt er hard gewerkt om de mol klaar te maken tot lunchpakket voor jonge doodgravertjes.

Doodgraver, Appèlbergen

Bij het Grote Veen stekende laatste heidebloempjes kleurig af tegen de bruine heide. Gagelstruiken priemen donkergroen uit het vergeelde veld van Pjpenstrootje. Erboven hebben de libellen het druk. Houtpantserjuffer, Steenrode Heidelibel en vooral veel Zwarte Heidelibellen. Met grote ogen speurend naar vliegjes die onbekommerd rond lijken te vliegen. Af en toe even zittend, de kop voortdurend draaiend om met de tientallen facetoogjes scherp te stellen. Dan een snelle duikvlucht, een hap en de maaltijd is binnen. Lastig is wel dat er ook andere mannetjes Zwarte Heidelibellen voortdurend elkaars territorium binnendringen. Daar moet natuurlijk fors tegen opgetreden worden en dat gebeurt dan ook door zo snel mogelijk op elkaar af te vliegen. Een botsingen lijkt onvermijdelijk maar op het laatste moment zwenkt de indringer toch de andere kant op.

Zwarte Heidelibel, ons recht aankijkend

Appèlbergen, velen komen er van genieten en dat maakt dat zeldzame planten als Blauwe Knoop het moeilijk hebben. Maar als je als plant, paddenstoel of vogel buiten de gebaande paden blijft is er niets aan de hand. Rode koolzwammen, tientallen Russula's en Melkzwammen, het bos staat er vol mee. En dan blijkt pas hoe rijk Appèlbergen is. Heide en hoogveensoorten, paddenstoelen van droge eikenbossen en zelfs soorten van lemige grond. Appèlbergen is met recht een groen kroonjuweel van Haren.

Drents-Friese Wold - bijzondere paddenstoelen op Berkenheuvel

2011-09-27T08:37:00.003+02:00

Berkenheuvel, tussen Diever, Wateren en Smilde gelegen. Een voormalig stuifzandgebied en nu het domein is van dennen en vooral veel kraaiheide. In september delen zij het gebied met grote aantallen bijzondere paddenstoelen. Groot, kleurrijk en opvallend maar soms ook klein en bizar.

Gestreept nestzwammetje, Berkenheuvel

Bij de ingang van camping Diever ligt tussen fietspad en weg een kleine hoeveelheid strooisel. Woonplaats van bruin gekleurde Stobbenzwammetjes en grijze Plooirokjes. Daartussen staat, verborgen tussen de snippers, één van de meest vreemde paddenstoelen van ons land. Het Gestreept Nestzwammetje is niet alleen klein maar begint ook nog eens als een minuscuul bruin behaard knuppeltje. Maar binnen korte tijd voltrekt zich een klein wonder, de knuppel barst aan de top open en verandert in een klein nestje. Zonder mos of veren maar wel voorzien van een aantal kleine eitjes. Grijs gekleurd en wachtend op de eerste regendruppels. Pas dan wordt duidelijk waar dit bijzondere vertoon voor dient. Regenwater dient als afvuur mechanisme voor de eitjes. Zodra het "schot"gelost is komt een slijmdraadje vrij dat zich om de dichtstbijzijnde grasspriet slingert.Vriendelijke zonnestralen drogen het eitjje weer op en pas dan kunnen de duizenden sporen vrij komen.

Tolzwam

Zwarte truffelknotszwam

In het grove dennenbos zijn allerlei zwammen te vinden. Enorme Dennenvoetzwammen liggen als soepborden op de naalden. Slechts één jaar worden ze en daarna verkleuren ze zwart totdat ze door mossen overwoekerd worden.

Op een enkele plaats staat ook de niet algemene Tolzwam. Net als de Dennenvoetzwam ook behorend tot de familie van de Elfenbanken maar nooit op hout groeiend. Gewoon tussen het gras met zijn schimmeldraden dicht gevlochten om boomwortels. Iets verder steken kleine, zwarte vingertjes omhoog. Eerst zie je er één, dan een aantal totdat blijkt dat overal in het bos deze Knotszwammetjes, wit bespikkeld met sporen, aanwezig zijn. Het zijn zeldzame Zwarte Truffelknotszwammen die alleen maar groeien op verborgen Hertentruffels.

Terwijl de meeste wandelaars alleen maar oog hebben voor vliegenzwammen en bonte russula's zijn het toch deze bijzondere paddenstoelen die Berkenheuvel op de kaart zetten.

Rupsen, verborgen of gewapend

2011-09-25T19:27:00.000+02:00

Psi-vlinder, Berkenheuvel

September is de tijd dat veel rupsen zich opmaken voor de lange winter. Stevig dooreten, vervellen en dan verpoppen om zo roerloos te wachten op het nieuwe jaar. Sommigen leven zeer opvallend, anderen kiezen voor een strategie waar verstoppertje spelen het belangrijkste in het leven is.

Drietand, Vennenbroek

Opvallen betekent andere manieren gebruiken om vooral snaveltjes te weerhouden toe te happen. Kleuren die op wespen lijken helpen maar ook haarborstels zijn handig.
De Drietand en de Psi-vlinder bijvoorbeeld. Als vlinder zijn het nauwelijks te onderscheiden grijs en zwart gekleurde uilvlinders. Maar als rups kiezen ze elk voor hun eigen, opvallende, uitdossing. Geel domineert bij de Psi-vlinder, oranje bij de Drietand. De laatste kiest ook voor verwarring door voor- en achterkant dezelfde kleur te geven. En allebei doen ze het met haren. Een zwarte, hoog uitstekende en wat slordig uitgevoerde kwast staat parmantig omhoog. Als een vogelsnavel zich hier niet in verslikt dan zijn er altijd nog de aan alle kanten uitstaande borstelharen.

Slakrups, Berkenheuvel

Verbergen kan door de kleur aan te nemen van je omgeving of een totaal onverwachte vorm aan te nemen. De Slakrups bijvoorbeeld, een kleine oranje-bruin gekleurde nachtvlinder met een rups die totaal onherkenbaar is voor een rupseter. Groen gecamoufleerd, schijnbaar zonder poten en totaal afwijkend van het standaard, wat rechtlijnige, rupsenmodel. Enige wat opvalt zijn gele stipjes rond de ademopeningen.

Bladrand Berkenmineermot, Stigmella sakhalinella,
vraatspoor Vennenbroek

Maar de ultieme verstoppers zijn toch rupsen die niet op een blad maar juist in een blad gaan leven. Deze minerende rupsjes zijn zo plat dat ze elke minimale ruimte kunnen gebruiken. Poten hebben ze niet meer, ogen zijn ook niet nodig en het enige wat ze doen is eten en verteren. Hun uitwerpselen laten ze gewoon in hun gang achter.

Rupsen, verborgen of gewapend. Een voortdurende strijd tussen overleven of gegeten worden.

Haren, nazomerfeest in Moeras en Bos

2011-09-24T19:46:00.002+02:00

Bitterzoet

Moeras en Bos viert het afscheid van een bijzondere zomer. Was het toen grauw en somber, nu schijnt de zon en daarmee komen de slingers bij de ingang goed uit. Rode bessen lijken geregen aan bruine draden en geven direct al een feestelijk gevoel. Iedereen is welkom om dit nazomerfeest mee te vieren.

Reuzenbalsemien

In augustus schreef ik al eens over dit bijzondere, particuliere, natuurreservaat aan de Waterhuizerweg. Eén van Harens groene kroonjuwelen, toen domein van jonge groene kikkers die speels hun nieuwe wereld verkenden. De kikkers zijn ook nu weer van de partij maar trekken minder de aandacht. Reuzenbalsemien en leverkruid zorgen voor roze en lila kleurtonen, gele Moerasrolklaver doet mee met gele berkenbladeren. Lisdoddes staan als forse Havana sigaren te pronken in de verstilde plasjes. Daartussen, daarboven en eigenlijk overal: libellen, hommels, allerlei vliegensoorten en natuurlijk het Bont Zandoogje en de Kleine Vos.

Kleine Rietvink, rups

Moeras en Bos is slechts een paar hectare groot maar tijdens dit nazomerfeest is overal wat te beleven. Rupsen van de Kleine Rietvink hebben gehoor gegeven aan de oproep om zich vooral goed te laten zien. Vrijwel altijd verborgen tussen rietbladeren zitten ze nu met hun mooiste oranje te pronken in de zon. Genietend van de warmte alsof ze weten dat over enkele dagen of weken hun lange winterrust gaat beginnen. Pas rond mei 2012 zullen ze in het nachtelijk duister hun witte vleugeltjes uitspreiden.

Bij op Reuzenbalsemien

Voor hommels en bijen is er een kroeg geopend aan de oostzijde. Iedereen is welkom, ook kijkers met een enorme camera. Nectar en stuifmeel van de Reuzenbalsemien is er voorlopig genoeg.

Verfijnd getekende kunstwerkjes vliegen op deze dag rond in zweefvlieguitrusting. Geel met zwart van de Pendelzweefvlieg of meer bruin behaard bij de Hommelzweefvlieg. Alles mag als het maar opvallend is. Waar wij van genieten zien andere dieren dit toch echt anders. Geel/zwart zijn stekende wespen en hommels zijn ook zwaar bewapend. Dat deze vliegen er net zo uitzien maar geen enkel verdedigingswapen hebben mag dan wel zo zijn maar om dat uit te proberen gaat voor een koolmees net iets te ver.

Moeras en Bos, nog even nazomerfeest en daarna komt de rust van de winter. Tijd om nieuwe energie op te doen voor het volgend jaar.

Appelscha, bekers, schotels en oren

2011-09-18T19:38:00.000+02:00

Hazenoor, Appelscha

Appelscha, toeristenoord bij uitstek en honden paradijs op zondag. Wandelen op en rond de Bosberg, hoogste top van Fryslân, wordt gemakkelijk gemaakt door wandelroutes. Bij terugkomst wordt de wandelaar schriftelijk gemaand toch even te verpozen bij het gelijknamige paviljoen.

Op een herfstige dag is de Bosberg ook domein van vreemdsoortige zwammen. Laag bij de grond en geen gewone verschijningen. Onder lijsterbessen ligt een hoop bleke schillen.Gerafeld, ingesneden en bijna bekervormig. Niet één maar een hele kolonie lijkt het wel. Het zijn Hazenoren. Nauw verwant aan de echte bekerzwammen hebben ook zij aan de bovenzijde een vruchtbaar vlies waar miljoenen sporen gevormd worden. Allen uitgestuurd met maar één doel: nieuwe Varkensoren planten.

Oranje Bekerzwam

Bekerzwammen als de Bruine en de Oranje Bekerzwammen kunnen in deze omgeving zeker ook verwacht worden. Langs een bospad en bij voorkeur op een open, voedselrijk plekje in het gras. Met hun leerachtig lijf zijn ze in staat om enige uitdroging te doorstaan maar na de eerste nachtvorst zullen ook zij verdwijnen.

Schotelkluifzwam

En dan een heel bijzonder exemplaar,
de Schotelkluifzwam! Grijs, glimmend van het overvloedige regenwater en lang gesteeld. Net een Bekerzwam op een steel. Tussen het gras lijkt het bijna een achteloos weggeworpen papiertje maar het is een vruchtlichaam van een paddenstoel. Een tweede exemplaar was al helemaal wit bepoederd van de sporen. Helaas zijn deze vastgeplakt door vocht maar anderen zijn inmiddels meegenomen op de wind.

Bekers, schotels en oren rond Appelscha. Het Drents-Friese Wold herbergt nog veel meer bijzondere zwammen.

Gezwam op Meerwijck

2011-09-17T17:21:00.000+02:00

Wilgenrussula

Meerwijck, in september een rustige woonwijk met een bijna verlaten strand aan het Zuidlaardermeer bij Hoogezand. Langs de opgespoten zandige oever hoog opgaande populieren, wilgen en essen. Daaronder vooral veel restanten van een losbandig leven in het afgelopen zomerseizoen.

Vanaf het gelijknamige paviljoen nadert een kleine groep, de blik omlaag gericht en de oren gespitst op uitleg van de excursieleidster. Het zijn leden van KNNV Groningen die komen voor gezwam op Meerwijck. Paddenstoelen, kleurig of bruin, klein of groot, alles wordt genoteerd. De Eikenboleet bijvoorbeeld, een prachtige ruigsteelboleet met een roodbruine hoed. Midden in het gazon langs het strand en duidelijk wat afgedwaald van zijn gastheer, de eikenboom, Nog opvallender maar iets kleiner is de Wilgenrussula, een typische soort van natte wilgenstruwelen. De rode hoed lijkt een kenmerk te zijn maar er zijn vele soorten Russula's die van deze kleur houden. Een tweede expert trekt echter zijn magische steen en beroerd heel teder het steeltje van de zwam. Het is ijzersulfaat en de Wilgenrussula doet wat het hoort te doen: een groen blosje vertonen op de plaats waar de steen hem geraakt heeft. Voor de Roodgrijze Melkzwam kan de steen in de tas blijven. Kleur, vorm, de scherpe smaak en de vochtige groeiplaats onder berken zegt al genoeg.

Plooiplaatzwammetje

Deze soorten zijn met enige zoeken voor iedereen goed te vinden. Het is echter de kunst om ook de kleinere soorten er uit te halen. Het Plooiplaatzwammetje bijvoorbeeld. Op de foto een teder kunstwerk van witte plaatjes. Let echter eens op het passerende Boerenknoopje, onder op de foto, een slakje van nog geen 5 millimeter. Wat groter maar nog lager bij de grond groeit het Gekarteld Leemkelkje, een bekerzwammetje met een opvallend gekarteld randje. Net een centimeter groot maar als groepje bij elkaar gemakkelijk te vinden.

Gezwam op Meerwijck. Goed zoeken en enkele uren rondlopen resulteerde in een lijst van ongeveer 75 soorten.. Als het gebied ouder wordt, en mogelijk op sommige plaatsen wat natter, dan zal dit aantal in de komende jaren zeker verder toenemen.

Gekarteld Leemkelkje

Eikenboleet

Roodgrijze Melkzwam

Drents-Friese Wold, voor klein en groot

2011-09-16T20:08:00.000+02:00

Als een veertje fladdert een kleine vlinder op uit de pollen Pijpestrootje. Slechts even en dan gaat ze weer zitten. Klimmend en dalend en voortdurend zoekend naar een goede plek voor haar eitjes. Het is een Groene Weide-Uil met vleugeltjes van nog geen twee centimeter. Niet algemeen in Nederland maar helemaal thuis op het Doldersummerveld.

Groene Weide-Uil, Doldersummerveld

Te gast in het Nationaal Park Drents-Friese Wold betekent keuzes maken. Het gebied van ruim 6.150 hectare is te groot om in één dag rond te lopen. Vandaag daarom de keus voor de uiterste zuidwesthoek: het Doldersummerveld. Een palet van natte en droge heide, naald- en loofbos. Grote vlakten gestoffeerd met een enkele eik en grove den. Daartussen gehoornde grazers, bruin en een beetje mottig. Ze staan wat sullig te kijken en zijn duidelijk niet verder gekomen dan groep 1. Lezen is dus niet hun sterkste kant, een bordje van de brandweer om vooral de weg niet te versperren wordt helaas niet begrepen.

Schotse Hooglander, Doldersummerveld

Natte heide betekent altijd botanische verrassingen en dat blijkt ook hier zo te zijn. Waar de Huenderse Weg met een houten brug een laagte passeert ligt ogenschijnlijk een modderpoel. Dichterbij gekomen blijkt het water tot op de bodem helder te zijn. Waterpostelein staat frisgroen onder de waterspiegel en de rand is dicht begroeid met Moeraswolfsklauw, Ronde Zonnedauw en Kleine Zonnedauw. Terwijl op de brug een bruidspaar poseert ligt een bioloog op zijn knieën naast deze

Moeraswolfsklauw, Doldersummerveld

bijzondere planten. Door ontginning en diep ontwatering bijna verdwenen uit Nederland maar nu weer volop aanwezig in het Drents-Friese Wold.

Op deze september dag zijn de Boomvalken reeds vertrokken en blijft de blik naar beneden gericht. Minuscule oranje Bekerzwammetjes en knalrode Vuurzwammetjes lijken als gekleurde spelden rond gestrooid. Grotere inktzwammen staan pontificaal bovenop de flappen van de Hooglanders. Fopzwammen doen alsof ze Melkzwammen zijn en staan overal onder de eikenbomen. En allerlei soorten Stuifzwammen staan als open peperbusjes te wachten op de volgende regenbui. Met elke spat zal er dan weer een flinke hoeveelheid sporen weggeschoten worden.

Vuurzwam, Doldersummerveld

Drents-Friese Wold, een Nationaal Park van allure. Voor klein en groot, er is voor iedereen wat te beleven.

Groene kroonjuwelen van Haren, deel 4

2011-09-13T16:57:00.001+02:00

Vleugelnoot

Boerema's bomen is het thema van een vierde blog in de serie "Groene kroonjuwelen van Haren". Burgemeesters wisselden elkaar af, gemeentehuizen werden gebouwd en gesloopt, maar burgemeester Boerema (1910-1935) bleef. Gebeiteld in cement staat zijn zetel voor altijd in het groene hart van Haren. Geleend door jong en oud maar altijd uitkijkend over de kenmerkende kleuren van Haren, groen, blauw en rood. Zijn ambtsketen hangt in veelvoud aan de inmiddels majestueus uitgegroeide Vleugelnoot. Zijn zorg voor Haren wordt nu gedeeld door bezorgde burgers die zich sterk maken voor Boerema's Park.

Boeremapark Haren

Het Boerema park is geen natuur maar een dankbetuiging van de Harener bevolking aan de burgemeester die Haren tot villapark maakte. Exclusief en divers, passend bij de stijl van Haren toen maar ook bij het Haren van nu. De Moerascypres op het eiland midden in de vijver zou de ligging van Haren kunnen symboliseren. Twee smalle zandruggen aan alle kanten ingeklemd door veen. De Ginkgo bij de brug staat bekend als Aziatische tempelboom maar is ook als soort van aristocratische ouderdom. Miljoenen jaren voor de vestiging van Haren, 850 jaar geleden, waren er al Ginkgo's.

Ginkgo

Het Boerema Park is een park van alle seizoenen. Statige, altijd groene naald-bomen zoals de Douglasspar die zelfs in ijzige omstandig-heden het park nog kleur geven. In het voorjaar bloeiende Meidoorns en in de zomer rijpende Lijsterbessen. Maar het grote kleurenspektakel komt in de herfst als de toon gezet wordt door knalrode Esdoornvruchten.

Esdoorn

Boerema's bomen worden oud maar kunnen met goed beheer nog eeuwen mee. Wat ontbreekt zijn naambordjes bij de tientallen bijzondere soorten. Aandacht vragend voor de bijzondere status van dit kleine arboretum in het groene Haren.

Eerdere afleveringen van Groene kroonjuwelen van Haren verschenen op 5 juni (Scharlakenbos),10 juni (Poelruit en Grote Boterbloem in Oosterhaar) en 17 augustus (Moeras en Bos, familie Weemhoff /van der Straten).

Hijkerveld en Blauwe Meer: kleurrijk Midden-Drenthe

2011-09-12T14:33:00.001+02:00

Zuid-Hijkerveld (Drentsch Landschap)

Op de rand van het Drentsch Plateau, aflopend naar het gebied wat eens bekend was als de Smilder Venen, ligt een uitgestrekt blauw-paars gebied. Namen als het Zuid-Hijkerveld en Brunstingerplassen zijn echo's uit

Heidelucifer, Zuid-Hijkerveld

het verleden toen Drenthe nog woeste gronden had waar schaapskuddes zwierven en keuterboertjes boekweit verbouwden. Nu zijn het kleine pareltjes waar adder en kleine vuurvlinder met genoegen bezoekende natuurliefhebbers ontvangen. Bij de Brunstingerplassen keurig vanaf zandige of asfalt lintjes door het landschap, op het Zuid-Hijkerveld zoals het vroeger was. Na het opstapje sporen volgend over stuifrichels en langs diep ingesneden slenken waar het veenmos welig tiert. Begin september wordt het paars van struik- en dopheide geleidelijk weer vervangen door bruine tinten. Kraaiheide zorgt voor een donkergroen accent terwijl juist nu de Heidelucifers (een korstmos) vlammend rood hun kop opsteken. Een laatste Roodborsttapuit neemt afscheid van de schapen maar beloofd volgend jaar weer terug te komen.

Blauwe Meer / Leggelderveld (Natuurmonumenten)

Verder naar het zuidwesten zijn diepe sporen gekerfd in het ijzige verleden van Drenthe. Bij het Blauwe Meer en het Leggelderveld zijn diepe zandlagen onder de oppervlakkige stuifzandlaag weggehaald voor de

Rode Koolzwam, Leggelderveld

productie van kalkzandsteen in Hogersmilde. Inmiddels heeft de commerciële zandwinning plaats gemaakt voor recreatie en natuurbeheer. Aan de noordkant het meer waar duizenden verkoeling zoeken op een, dit jaar zeldzame, zomerse dag. Ingebed in een glooiend en droog eikenberkenbos waar de eerste herfstkleuren aarzelend tevoorschijn komen. Op de bosbodem is het herfstspektakel echter al in volle gang. Oranje-gele Cantharellen, paarse Rode Koolzwammen en rode Russula's zijn opvallend aanwezig.

Deze blog maakt deel uit van de voorbereiding op de productie van Drenthe Overdwars voor Natuurpresentaties.