zondag 25 juni 2017

Strijdtoneel der giganten

Blokkenveld als arena van giganten
Overal rotsblokken, gebarsten, vlijmscherp gespleten. In de verte naar de wolken bijtende kantelen, beneden een tafelberg als wachttoren. Eens moet hier een strijd tussen giganten geweest zijn. Elkaar bestokend, geen centimeter grond prijsgevend. Mordor lijkt hier werkelijkheid geworden, het ultieme kwaad van Tolkien.








Kasteelmuren van dolomiet torenen uit boven de vroegere gletsjerkom, weerspiegeld in water van nu

Indrukwekkend, bizar, dat was onze eerste reactie toen we na de Casannapas met gasten van het Zwitserse wandelhotel Gürgaletsch afdaalden naar de zuidelijke route terug naar de Fondei en het rustieke Walser dorpje Strassberg. Wat begon als een ontspannen tochtje over een wat slingerend en rustig stijgend pad werd onverwacht een ontdekkingstocht in een arena uit het verre verleden. Nooit eerder waren wij hier geweest. Een enkele voetstap bewees dat we niet de eerste mensen waren maar voor ons gevoel stapten we in een andere wereld.

Een sneeuwveld als karige herinnering aan ijzige tijden
Een tafelberg als wachttoren

Onze beleving werd nog versterkt doordat dit gebied direct tegen de grootste waterscheiding van Europa ligt. Als muren oprijzende ongenaakbare bergen sluiten het gebied af naar het oosten  waar elke druppel regenwater door de Inn en de Donau opgeslokt wordt. Naar het zuiden torens van keihard dolomiet, verweerd tot spitse punten. Alleen naar het westen opent het dal zich, rijkelijk water gevend aan de Zwitserse Plessur en de Rijn.

Puin en steen blokkeren waterstromen

Stenen en water, een bizar mooie compositie


Scheef gezakt, verweerd, gegroefd. Een tafelberg rotsblok als wachttoren

De strijd der giganten gaat nog steeds door. De grootste klap werd uitgedeeld toen de gletsjer van de Schafturm begon te smelten. Honderden tonnen dolomiet kwamen na een duizendjarige gevangenschap vrij uit een ijzige houdgreep. Eens door weer en wind van de bergtoppen afgebroken en op de gletsjer terecht gekomen en nooit meer los gelaten. Maar toen 10.000 jaar geleden de laatste ijstijd door de zomerzon verslagen werd begon de grote steniging. Dagenlang, misschien wel jarenlang moet het een angstaanjagend geraas geweest zijn. Steeds meer blokken werden door de machteloze gletsjer naar de vallei gesmeten. Blokkeerden daar de Fondei Bach, moerassen werden gevormd en een bizar landschap ontstond.

Maar het is nog niet afgelopen. Erosie hakt in op dolomiet, vorstscheuren verdiepen zich en elk jaar rollen nieuwe brokken steen naar het dal. Onweerstaanbaar gaat ook het oprukken van het Afrikaanse continent door. Gigantische druk perst de oostelijke Alpen over het midden en westen van Zwitserland. Steeds hoger, steeds steiler, totdat toppen het begeven en als puinwaaiers naar beneden storten.

Alpenzoetklaver 

Oranje streepzaad

Gestippelde gentiaan

Toch is het geen maanlandschap. Een zomerse deken van bloeiende alpenzoetklaver verzacht elk brok steen tot een lieflijk kussentje. Oranje streepzaad, gestippelde gentianen en behaarde klokjes lijken zich niets aan te trekken van het stenig geweld en bloeien rustig door. Waterpiepers zingen er hun lied en alpenmarmotten graven er hun hol. De arena van de giganten is een wandelparadijs geworden.

(deze wandeling was onderdeel van de themaweken Alpennatuur en zal nu geregeld aangeboden gaan worden door wandelhotel Gürgaletsch (Tschiertschen, Zwitserland), ook eens beleven? Boek dan vandaag nog op deze website). In de komende maanden nog volop ruimte, zeker ook voor de vierde Alpennatuurweek).

dinsdag 30 mei 2017

Lesbos, tuin van Griekenland

Anemoon (Avlonas, Lesbos)
Lesbos, een Grieks eiland balancerend tussen Azië en Europa. Kusten met een zachte branding, bergtoppen ongenaakbaar priemend, olijfbomen ingekerfd door de tijd. Dat is Lesbos, een caleidoscoop van alle landschappen die Griekenland zo bijzonder maken. Veel klassiek oud is verdwenen in vervlogen tijd maar de warme gastvrijheid werd altijd behouden. Voor vluchtelingen was het de afgelopen jaren een eerste stap in het beloofde land, voor biologen is en blijft het een paradijs op de grens tussen oost en west. Bijna exotische vogels ontmoeten hier onze trekvogels, bloemen uit de westelijke Middellandse Zee pronken naast Pontisch-Iraanse boeketten. Alpen en Himalaya ontmoeten elkaar onder de olijfbomen.

Cistus cretica (Lesbos, Sigri)
Baardgrasmus
Grauwe gors (Sigri, Lesbos)
Lesbos, eind maart - begin april na een ijskoude winter met tientallen centimeters sneeuw. Toeristen zijn er nog niet, hotels staan leeg of zijn gesloten en ook het beroemde Versteende Woud houdt het hek potdicht. Maar het voorjaar klopt aan de deur. De eerste orchideeën en cistusroosjes staan vol in bloei en naarmate de maand april meer dagen op de kalender krijgt gaat het bloemenfeest volop beginnen. Hagedissen kijken verrast om een hoek van een rots naar een wereld vol met opnieuw lekkere hapjes. De trekvogels zijn nog op wintervakantie en de grauwe gors heeft elke struik voor zich zelf. Helemaal leuk, de baardgrasmus, die ook gewoon de winter op Lesbos uitzit heeft inmiddels jongen.

Loutro (Lesbos)
Zoutpannen Kaloni met grote flamingo (Lesbos)

Skala Vasilikon (noordkust Lesbos)

Uitzicht op Olympos, wandelend vanuit Agiasos (Lesbos)

File bij Molivos (Lesbos, noordkust)

"Lopen op Lesbos" biedt elk jaar een unieke kans om met een individueel voorjaarsarrangement het mooiste van dit eiland te ontdekken. Vier locaties tussen oost- en westkant, vier totaal verschillende gebieden en elke keer weer bijna verbijsterd staan kijken naar onvergetelijke uitzichten. En dat is maar goed ook want als je stil staat en de blik eenmaal rond gaat kom je niet meer los. Overal bloeiende juweeltjes, wegschietende slangenooghagedisjes, vrolijk dansende oranjetipjes of een onverwachte maskerklauwier. En met de bijgeleverde wandelbeschrijvingen blijf je steeds weer nieuwe plekjes ontdekken. Verborgen voor de later in het jaar voorbij razende touringcars, volgeladen met toeristen die Lesbos in enkele dagen doorkruisen, af en toe uitgelaten worden maar vooral niet van asfalt of strand afkomen.


Olijfboomgaard (Charamida, Lesbos)

Italiaanse orchis (Agiasos, Lesbos)

Ophrys ferrum-equinum (Pirgi, Lesbos)

Spiegelorchis (Ophrys speculum, Pirgi, Lesbos)

Lesbos, tuin van Griekenland. Jan van Leest is er helemaal thuis en laat echte geïnteresseerden genieten van de mooiste orchideeën. Dit jaar is alles laat maar als je even zoekt en de beste plekjes weet zijn ze overal te vinden. Italiaanse orchissen in olijfboomgaarden met roze, vrolijk gefranjerde bloemen. Veel lastiger te vinden zijn de vele soorten uit het geslacht Ophrys. Sommige zijn vernoemd naar insecten die ze in vorm zo dicht mogelijk proberen te benaderen. Feitelijk zijn het grote fraudeurs, alleen maar uit op eigen belang. Geen nectar of smakelijk stuifmeel maar zich voordoend als “nep-partner” voor bronstige mannetjes. En omdat insecten niet zo snel leren trappen de heren steeds weer in hetzelfde bedrog.

Grote flamingo (Kaloni, Lesbos)
 
Balkan waterschildpad (Sigri, Lesbos)

Finsch tapuit (Molivos, Lesbos)
Lesbos kievitsbloem (Agiasos, Lesbos)

Van Sigri aan de oostkust tot Kaloni in het bruisende hart, van Charamida aan de zuidkust en de hellingen van de bijna 2000 meter hoge Olympos tot Molivos aan de noordkust. Steeds weer verrassend mooi. Toeristen vergapen zich aan honderden flamingo’s in de zoutpannen van Kaloni; vogelaars komen voor nieuwe soorten tapuiten. Maar het voorjaar is vooral fleurig, letterlijk miljoenen anemonen kleuren het eiland rood en paars. In de kastanjebossen rond Agiasos, net noord van de Olympos, is de bijzondere Lesbos kievitsbloem te vinden. Sigri biedt honderden waterschildpadden in twee varianten en de mooiste tongorchissen. Charamida en Loutro hebben voor een bijna knetterende voorjaars bloemenshow gekozen. Irissen, blauwe druifjes met daartussen wat log rondkruipende landschildpadden.

Lesbos bloementuin (Loutro)

Lesbos, tuin van Griekenland. Hèt ultieme vakantiedoel na een koude winter.

zondag 4 december 2016

Vreemde snuiters

Vreemde snuiters heb je overal. Soms gehuld in stemmig grijs of zwart maar uitbundig kleurrijk kan ook. Altijd op een vegetarisch dieet wat echter niet altijd even gemakkelijk bereikbaar is. Daar hebben ze echter wat op gevonden: een enorme boor die ze niet in hun broekzak maar bovenop hun hoofd meedragen. Dat deze snuitkever er altijd wat hilarisch uitzien deert hun niet, functioneel is het wel.







Tijdens een cursusavond voor Groei & Bloei afdeling Veenendaal kwam tijdens het spreekuur van de "plantendokter" een exotische snuiter op tafel. Een potje vol, krap 3 millimeter grootte, Stokroossnuitkevers, net uitgekomen uit hun poppenwieg in de zaden van deze plant. Allen voorzien van een grije beharing en oranjerode pootjes. Even wat beter kijkend viel het op dat er zowel kortsnuiters als langssnuiters tussen zitten. De heren kunnen toe met een kort boortje omdat zij vooral van sap leven. Dames moeten echter ook eieren afzetten en dat gebeurt alleen in de zich ontwikkelende zaden van de stokroos.

Zaad van stokroos waar de jonge kever uit gekropen is. Ernaast twee, helaas jong overleden snuitertjes

Meneer stokruissnuitkever met zijn korte snuit

En mevrouw, de boor recht voor uit en elke stokroos is niet langer veilig.

Stokroossnuitkevertjes komen van oorsprong alleen voor rond de Middellandse Zee, het zuidelijke van centraal Europa en naar het oosten tot in centraal Azië. Dankzij levendige handel in stokrozen kwam het dier in 1983 terecht in Frankrijk, in 1993 in Nederland en in 2002 in Polen. Hun wetenschappelijke naam is Apion longirostre, de langsnuit Apion. Ook in Nederland kennen we miniatuur Apion kevertjes. De bekendste is het zuringspitsmuisje. Knalrood en bij voorkeur op ridderzuring te vinden. Even in mei / juni wat planten controleren en ze komen zeker te voorschijn. Vangen wordt wat lastiger, even er naar wijzen en ze laten zich vallen. Vaak zijn ze te vinden met een zwartekleurde Apion soort die ik nog steeds niet op naam heb weten te brengen.

Zuringspitsmuisje op ridderzuring, verwant aan stokroossnuitkever

Een tweede Apion soort, ook op ridderzuring maar nog zonder soortnaam

In elke tuin zijn meerdere soorten vreemde snuiters te vinden. Hebt u een vijver met gele lis? Dan is het leuk om eens te zoeken naar de lissensnuitkever. Op struiken is het in het voorjaar makkelijk om diverse soorten struiksnuittorren. Omdat hun geelgroene kleurschubjes gemakkelijk afvallen lijken ze soms bijna zwart. En lapsnuittorren zijn een ramp voor elke kamerplantenliefhebber. Hun larven lusten wel pap van plantenwortels. Onzichtbaar knagend tot de plant letterlijk los in de pot staat. Maar de leukste snuiter is zonder twijfel de hazelnootboorder. Het arme beest lijkt bijna te klein voor de enorme kromme boor op zijn knop. Onrijpe noten zijn favoriet bij hem, hier mag het nageslacht zijn of haar eerste levensdagen doorbrengen.

Een echte alien: lissnuitkever

Struiksnuittor

Lapsnuittor

Hazelnootboorder

Vreemde snuiters, klein maar fijn. Kijk er ook eens naar.

vrijdag 11 november 2016

Het nieuwe vogels kijken

 (Tweehonderd en meer zeldzame vogelsoorten in de Lage Landen, Kester Freriks, Uitgeverij Athenaeum  2016).



Half oktober, een kille zeewind steekt zijn vingers uit naar de duintoppen van Texel. Vreemde gestalten drommen samen op een tochtige polderweg. Ze lijken vergroeid met lange telescopen, kijkers en cameralenzen. Een halve bol van electromagnetische straling hangt er boven. Dit zijn de nieuwe vogelaars. Smullend van een woestijntapuit maar met de oren gespitst op een volgend piepje van hun mobiele telefoon. De bergheggemus wordt verwacht!
Honderden nieuwe vogelaars genieten van de bergheggemus. Foto: Laurens Steijn

Bergheggemus, Maasvlakte, 21 oktober 2016. Foto: Marten Miske

Met “Het nieuwe vogels kijken” geeft Kester Freriks een vervolg aan zijn bijna epische klus om alle Hollandse vogelsoorten in beeld en tekst te vangen. In 2009 werd het fundament gelegd met “Vogels kijken, alle driehonderd Nederlandse vogelsoorten”. Zeven jaar later volgen nu 215 soorten. Maar deze Sisyphus klus zal nooit ten einde zijn. Net voor publicatie stak de bergheggemus dan toch nog de Nederlandse grens over. Iets eerder boekte de blauwstaart een paar dagen Texel.

Blauwstaart, Noordwijk, 10 april 2015. Foto Marten Miske

“Het nieuwe vogels kijken” is geen vogelboek waar elke ooit eens waargenomen dwaalgast tot en met het laatste veertje beschreven wordt. Het is een literaire ode aan een mooie hobby die steeds meer mensen boeit. Vanuit die optiek moet dan ook Kester’s prestatie gelezen worden. Nederlandse bijzondere soorten letterlijk de huiskamer inbrengen. Met zijn originele keus voor antiquarische aquarellen uit de magistrale Artis bibliotheek slaat hij een brug tussen vroeger en nu. Soms verrassend accuraat, vaak ook met artistieke vrijheid geschetst aan de hand van een opgezette vogel uit verre streken.

Roodkeelnachtegaal, Hoogwoud, 28 januari 2016. Foto Marten Miske

Traditionele vogelaars strijken neer op een plek en noteren  wat  langs komt vliegen. “Hedendaagse vogelkijkers bewegen zich op de grens van visoen en herkenning”.  Steeds maar meer nieuwe soorten op een klein stukje aarde waarnemen vraagt echter om kennis. Vroeger was een simpele kijker en een handzame boekje als “Zien is Kennen” of “Peterson’s vogelgids” voldoende.  Tegenwoordig  zijn organisaties als Dutch Birding, SOVON en de NederlandseOrnithologische Unie onontbeerlijk. Zij maken herkenning mogelijk en wijzen de weg langs de “international flyway”.  Met de inleiding van dit boek krijgt de lezer een uniek inkijkje in deze bijzondere wereld.

Rosse waaierstaart, Maasvlakte, 22 september 2016. Foto Marten Miske

Freriks  worstelt met begrippen als trekvogels, dwaalgasten en een prachtig anglicisme “vagebonden”.  Vogels zijn niet gebonden aan grenzen of vogelboeken. Wat eens zeldzaam was is morgen misschien wel algemeen. In zijn bloemlezing zijn ook soorten opgenomen als kleine rietgans en taigarietgans. Zeker niet zoveel voorkomend in vergelijking met kol- of brandganzen maar absoluut geen dwaalgast. En wat te doen met sterns als witvleugel- en witwang? Alweer een aantal jaren een onregelmatige en schaarse broedvogel die profiteert van nieuwe natte natuurgebieden.

Noordelijke Jacacana. de recordsoort van Arjan Dwarshuijs. Costa Rica, Ensenada. Foto Natuurpresentaties

Tot voor kort was de Amerikaanse  Noah Strycker de kampioen “twitchen”. Freriks neemt ons mee op zijn spannende jacht om binnen een jaar de meeste soorten aan te kunnen kruisen. Inmiddels hebben we onze eigen Arjan Dwarshuis. Tien maanden lang konden we al genietenvan zijn reis langs de mooiste vogelgebieden. En op 10 november werd het wereldrecord met 6.119 soorten in één jaar door hem bereikt. Heel spannend wat hij de laatste zes weken van het jaar er bij op kan tellen.

Bladkoning. Texel (Robbenjager) 15 oktober 2016. Foto Laurens Steijn

“Het nieuwe vogels kijken” is een feest van herkenning voor twitchers maar ook een gevederde droom voor iedereen die eens wat meer wil zien dan mus en mees.

Met dank aan Wietze Janse en Marten Miske (Dutch Birding); Laurens Steijn (Birding Breaks) en Mark Plomp (Vogelinformatiecentrum Texel).

vrijdag 4 november 2016

Help! Moordenaars in het bos!!!

In gedachten verzonken loopt een man door het bos. Voor zijn borst een kijker, beide handen diep in de  zakken. Zijn ogen dwalen gewoonte getrouw van links naar rechts, speurend naar iets maar zonder wat te zien. Plots schrikt hij op, stokstijf verstard, zijn spaarzame haren bijna rechtop, zijn oren verdoofd door een ijselijke kreet: MOORDENAAR!!!!!!

Hij kijkt om en ziet een bijna met elkaar versmolten stel aan komen wandelen. Volledig in elkaar opgaand lijken ze doof en blind voor hun omgeving. Niets hebben ze gehoord, geen laatste snik, geen gereutel, geen kreet om hulp. Langzaam dringt het tot hem door, wat hij hoorde kwam uit het diepste binnenste van een boomstam. Ontsproten uit de zwarte aarde zag zij hoe een dennenmoorder glimlachend een einde maakte aan haar moeders aardse bestaan.
Dennenmoorder

Een leven zonder gezwam is maar saai, elk bos verandert dan in een oneindige berg houtsnippers. Maar er zijn ook schimmels die een ander beroep kiezen dan nuttige vuilnisman. Sluipschutter, moordenaar, killer. Dat klinkt toch veel spannender. Strategisch plannen, rustig observeren, zwakke plaatsen van je slachtoffer opzoeken en dan ongenadig toeslaan.

Honingzwam

Honingzwam

De meest geniepige sluipers gaan ondergronds. Tastend, zoekend, aangelokt door weglekkende wortelsappen kruipen dikke, veterachtige en vooral grijpgrage schimmelsnoeren van honingzwammen onstuitbaar naar hun prooi. Een klein wondje is al voldoende om binnen te komen. Geniepig omzeilen ze elk afweergeschut en nestelen zich uiteindelijk in de levensader: de houtvaten. Geen houden is er meer aan, reutelend verstikt de boom en laat zijn laatste blad vallen.

Reuzenzwam, ontsproten op beukenwortels

Reuzenzwam

Reuzenzwammen zijn geen lange afstand lopers. Hun sporen moeten ontkiemen in een beschadigd worteltje maar dan zijn ze net zo verwoestend. Eerst lijkt de kroon zich steeds verder te openen. Dan breken takken af en met een machtige dreun stort tenslotte de woudreus naar beneden.

Porseleinzwam

De moordenaar aangepakt: porseleinzwam verdwijnt in de maag van een zwarte wegslak

Voor porseleinzwammetjes en zadelzwammen is een duister bestaan maar niets. Onschuldig zwevend op de wind, bijna vreedzaam genieten van een herfstig zonnetje en dan als Amors pijlen recht op hun doel schieten, dat is hun werkwijze. Een klein wondje aan een beukentak is al voldoende.Misschien een snavel die iets te diep geboord heeft, een bliksemschicht schroeiend langs de bast of een zomers rukwindje die een takje mee genomen heeft. Rustig kiemend in het hout, tastend voorzichtig naar de levensaders en na jarenlange strijd verliest Goliath van David.

Berkenzwam

Sluipmoordenaars laten zich niet graag zien. Keihard toeslaan, onzichtbaar voor ieders oog en pas als het slachtoffer ter ziele is gegaan triomfantelijk verschijnen. Dat doet de berkenzwam. Zijn verborgen lijf, draderig verweven, kan nog jaren teren op het boomlijk en ondertussen miljoenen sporen op strooptocht sturen.

Moordenaars in het bos, elke hulp komt altijd te laat.





Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...