Doorgaan naar hoofdcontent

Posts

Posts uit 2020 weergeven

Fraaie kortschild

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 210

Eens, nog niet zo lang geleden toen de wereld nog geen weet had van corona werd ik wel eens wat vragend aangekeken als ik weer eens met de camera door de tuin sloop. Maar nu is alles anders. We worden opgeroepen op eigen erf te blijven en daar te mijmeren over wat weer gaat komen. En om dan het nuttige met het aangename te verenigen worden we door allerlei organisaties aangemoedigd om rond te kijken in eigen tuin. En dat advies volg ik samen met mijn geliefde graag op. Lopend of zittend maar altijd rondkijkend en wachtend op wat komen gaat. Metselbijtjes volgend die aan het nestelen zijn, doldrieste houtduiven die last hebben van het voorjaar en kwakende bruine kikkers in de vijver. En toen landde er uit het niets een prachtig miniatuur kevertje op het shirtje van mijn tuingenote. In een flits verdwenen de vliezige vleugeltjes onder roodbruine, veel te korte dekschildjes. Ook het halsschild en de pootjes hadden deze kleur en dat maakte…

Raadsel opgelost

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 209

Elf jaar geleden kruiste een vreemd beestje mijn pad bij het Anlooërdiepje in Drenthe. Mijn eerste reactie was uiteraard: grijp de camera, maak foto want dit is wel een heel bijzonder fraaie pissebed. In die tijd was er nog geen goede pissebeddenliteratuur en al helemaal geen zoekfunctie op de toen nog jonge website waarneming.nl. Nergens was een naam te vinden en dat bleek jaren later ook te kloppen. Als de pootjes te zien waren geweest had het nooit zo lang geduurd. Het bleek geen pissebed te zijn maar een geweldig fraaie look-alike. Het is de larf van de pikzwart gekleurde aaskever Silpha atrata. Zeer algemeen op o.a. dode vogels en kleine zoogdieren. Het beestje lijkt wel wat op de even algemene oranje aaskever maar die heeft als larf kortere sprieten. Maar laat ik aan het eind van dit korte natuurbericht ook onthullen hoe de uiteindelijke determinatie tot stand kwam. Aan waarneming.nl hangt vele fora waar specialisten en geïnteres…

Bonte springstaart

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 208

Een voorjaarsdag met net te weinig zon om lekker op te warmen. En dus een prachtige aanleiding om even de tuin in te gaan voor een paar scheppen bladstrooisel. In een witte bak, niet te veel takjes want die zitten maar in de weg en dan is het heerlijk vlooien. Echt ontspannend is het niet. Hangend op het aanrecht, bril af om nog meer klein grut te kunnen zien en zodra er iets beweegt moet de bril weer op voor een foto. Grote monsters zitten er niet tussen maar als elke keer wel heel veel leuk klein spul. De eerste tuinbladkruiper, een razendsnelle duizendpoot, voor ons tuintje laat zich zien. Een staafwants die op de vijverrand iets te dicht bij mijn schepje kwam en meegenomen werd. En natuurlijk weer veel springstaartjes. Sommige net een millimeter groot maar er waren nu ook wat reusjes bij van wel vier millimeter. Deze "bonte" springer was wel de allermooiste. Orchesella cincta, door het leven gaand zonder Nederlandse naam …

Eileggende zwevers

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 207

Hoewel het nog steeds te koud is voor de tijd van het jaar gaat het voorjaar al volop van start. De stinzenplanten in onze tuin zijn bijna over hun hoogtepunt heen, de tjiftjaf zingt al weken en er wordt volop gekrioeld door ontwakende kleine beestjes. In De Brand bij Udenhout ging het helemaal los. Kegelbijvliegen , hommels en bijen zoemden om het hardst bij de bloeiende wilgen. Maar het was helemaal feest bij een geweldige modderpoel. Langs de drijfnatte rand waren tientallen dames kegelbijvlieg bezig met het afzetten van eieren. Spiedend rondvliegen, even landen en voelen hoe de grond voelt. En zodra er ook maar een beetje hoop is: hup het achterlijf in de prut en persen maar. Ondertussen werden ze af en toe gestoord door een passerende wandelaar. Beheerder Brabants Landschap had een soort van verzopen loopplank in het water gelegd zodat er met enige durf toch nog een passage mogelijk was. Maar dat leverde wel wat boeggolfjes op die…

Anemonen paradijs

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 206

Nederland kent meerdere bosanemonenparadijsjes. Van heel klein, niet groter dan een slootwal, tot hectares groot. Toppers zijn de Kleibosch bij Terheyl / Roderwolde (Dr) en De Brand (NBr). De eerste groeiend op oeroude potklei uit de eerste ijstijd, de tweede op löss en leem uit de laatste ijstijd. Het is de minerale verrijking van de bodem die bosanemoon kan verleiden tot het vormen van groen-witte dekens in maart en april. Tegelijkertijd zorgen potklei en leem voor een dikke deksel in de ondergrond. Elke regendruppel blijft er op staan; uitgestrekte moerassen ziojn het gevolg. Bosanemonen zijn echter meesters in het vinden van de hoogste plekken. In de Brand liggen bijvoorbeeld op een aantal plekken wat dunne dekzandlagen op het leem.

Het is een echte voorjaarsbloeier, zodra er schaduw komt van uitlopende bladeren trekken ze zich terug in een in zichzelf gekeerde wortelstok. Tien maanden lang roerloos onder het bladstrooisel om pas i…

Hoornzakdrager

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 205

Soms moet net de zon er op vallen. Een klein beetje schaduw creërend want groot was mijn ontdekking van vandaag niet. Slechts een halve centimeter maar wel mooi contrasterend met de rode baksteen. Het is "Villa Weltevree" en wordt bewoond door de rups van de hoornzakdrager. Van augustus tot mei woont het diertje in dit zelfgebouwde huis van aan elkaar geplakte zandkorrels. Bovenin de top zit een kleine opening waardoor de resten van zijn maaltijd naar buiten gewerkt kunnen worden. En omdat we onze "naasten geen stenen voor brood "zullen geven eet dit jonge vlindertje geen baksteen maar algen en korstmossen die op de steen groeien. In juni / juli is de rups verpopt en komt er een dame tevoorschijn. Wat sobertjes gekleed, zonder vleugels en asl helemaal niet geïnteresseerd in koene ridders want die komen niet voor in Nederland. Net als veel bladluizen doet zij aan maagdelijke voortplanting en plakt haar eitjes op of i…

Welkom iepenridderwants

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 204

Vogelbescherming en Staatsbosbeheer roepen in deze bijzondere tijd op om in de tuin te gaan zoeken naar beestjes. Nu heeft echter niet iedereen een tuin maar zelfs bij een volledige lock-down is er nog veel te beleven in huis. Zo had ik gister twee nieuwe spinnetjes, de huisspringspin op de voordeur en de huiskogelspin op de achterdeur. Keurig gescheiden met elk hun eigen jachtterrein en jacht methode.
Maar de topper zat in onze serre. Een ogenschijnlijk zwart beestje, wandelend op het raam. Ongeveer 7 millimeter lang en bij nadere beschouwing met een knalrode onderkant van het achterlijf. Het fotograferen bleek vervolgens een enorme uitdaging. Op een mooie ondergrond gezet bleef het wantsje, want dat was het, maar rondrennen. Uiteindelijk lukte het en toen kwam de speurtocht naar de naam. Gelukkig heeft waarneming.nl een optie voor het herkennen van foto's. De eerste suggestie klopte echt niet maar de tweede naam bleek een voltref…

Voorjaar gaat door

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 203

Afgelopen weken circuleerde op Facebook een prachtig verhaal. Het voorjaar heeft geen weet van de corona crisis. Er wordt gebloeid, er wordt gezongen, er worden nesten gebouwd. En zelfs met een bijna algehele lock-down is het goed om even het voorjaar in te stappen. Goed nadenkend waar er geen kans op besmetting van medemensen kan zijn kwamen we vanmorgen vroeg terecht aan de oever van de Reusel. Overal waren er nog sporen van winters geweld te zien. Nieuwe zandbankjes in de beek maar ook resten van overstromingen waren overal te zien. Omgevallen bomen, gedrapeerd met een lijkwade van groene klimop lagen kris kras door elkaar. En daartussen velden vol bosanemonen en speenkruidjes. Hard geel en contrasterend wit. Een enkel bloemetje met het hart naar de zon gericht, de meesten bijna devoot dicht gevouwen om de frisse wind buiten te sluiten. Voor bestuivers was het te koud maar dat is geen probleem. Deze bloemen bloeien een week en zelfs…

Vlekje

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 202

Vandaan een blog over Vlekje. Hij of zij, dat is nog steeds niet duidelijk, is nu waarschijnlijk een jaar oud. Geboren als torenkraai zonder toren. Een simpel takkennest in een schoorsteen was de plek waar Vlekje uit het ei kroop. Samen met misschien drie broertjes en zusjes, ook daarvoor blijft zijn of haar levensverhaal in mysteriën gehuld. Met bleke ogen scharrelt Vlekje nu al bijna  een jaar rond in onze straat. Samen met andere kauwtjes maar toch zo anders. Hij of zij is leucistisch maar niet zo erg dat er een spookverschijning rond loopt. Geen albino met rode oogjes maar wel geboren met een genetisch defect waardoor zijn prachtige verenpak getooid is met een helderwitte vlek. Of dat de reden is dat hij of zij in zijn tweede levensjaar nog alleen is? Vlekje lijkt er niet onder te lijden en scharrelt heerlijk rond in ons straatje. Zaadjes zoekend en ondertussen alles proevend of het misschien eetbaar is. Oppassen voor stapvoets pass…

Bever geknaag

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 201

Eens waren ze er niet meer. De laatste bever geschoten voor zijn pels, de waterschappen konden opgelucht ademhalen. Er werden geen dammen meer gebouwd op onverwachte plaatsen, kostbare bomen bleven staan en het water kon zo snel mogelijk blijven stromen. En toen, op een zekere dag, werden we wakker. Nederland was "ont-natuurt". Een omgevallen boom midden in het bos, ver van tere menselijke hoofden, mocht blijven liggen. Dassen kwamen uit de laatste snippertjes bos of werden uitgezet door dassenspecialisten uit Nijmegen. Een Harense otter deskundige bracht de grootste predator in het zoete water terug. En toen was het de beurt aan de bever. Eens bedoeld om terreinen waar het water vrij spel kreeg weer een natuurlijk aanzien te geven. Vanuit de Hunze zwommen ze naar het Zuidlaardermeer en vandaar was het maar een paar nachtjes wandelen om de Drentsche Aa te vinden. Waar nu de Aa onder de A28 doorgaat en het witte molentje staat…

Zaagpoten

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 200

Tweehonderd dagen achter elkaar is het gelukt om een kort en vooral groen gevarieerd verhaal te publiceren. Vandaag werd het onderwerp in de bovenste strooisellaag van de tuin gevonden. Het was winderig en fris dus boven de grond gebeurde weinig. Maar een bioloog weet dat er altijd wel wat gebeurt. Gewoon twee handen bladstrooisel in een wit bakje mee naar binnen nemen, wat schudden o,m de grove takjes er uit krijgen en dan omdraaien op het aanrecht. Tientallen jonge miljoenpootjes wisten niet wat er gebeurde. Vooral bruinstipjes maar ook een enkele, wat grotere, roodstip. Maar toen werd mijn aandacht getrokken door twee snelvoetige wantsjes. Bont getekend en steeds wegduikend maar uiteindelijk toch kunnen fotograferen. Beide een halve centimeter groot, de één met lichtbruine antennes, de ander met donkerbruine. Nooit eerder gezien maar met fotoherkenning op Waarneming.nl snel op naam gekregen: de bonte en de kleurrijke zaagpoot. Als b…

Acht lieveheersbeestjes

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 199

Al vaker heb ik geschreven over lieveheersbeestjes. Velen hebben er wat mee en ik ben dus geen uitzondering. In Nederland komen ruim 60 soorten voor waarvan 20 kleiner dan 4 millimeter, de kapoentjes. Vandaag lukte het mijn echtgenote om weer een nieuwe soort voor ons tuintje te vinden. Met de tweestip komt het soortenaantal op acht, inclusief twee variëteiten van het Aziatisch veelkleurig lieveheersbeestje. Uiteraard slechts een fractie van het totaal maar bedenkend dat we nu een jaar aan het inventariseren zijn én we nog geen honderd vierkante meter ecologisch groen bezitten toch best aardig. En met het minuscule driehoekkappoentje ook nog inclusief een lastig te vinden soort. Dit betekent dat het voor bladluizen in onze tuin niet echt fijn is. Niet alleen de kevers maar ook hun larven smullen van sappige luisjes. En dan te bedenken dat er zeker nog meer zijn te vinden wordt het helemaal levensbedreigend voor hun. Alleen de zestien s…

Gewone rookwants

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 198

Inmiddels alweer een paar dagen in "splendid isolation" zoals de Engelsen zo prachtig weten te zeggen. En dat betekent heel veel tijd voor het voorbereiden van twee nieuwe cursussen maar ook om heerlijk in ons mini-tuintje rond te kruipen. En dan vind je altijd wel wat. Vandaag was het o.a. een snelle flits over de zon doorstoofde muur bij de voortuin. Heel rustig bewegend kwam ik dichterbij en de flits veranderde in een prachtig gekleurde gewone rookwants. Hij was net zo verbaasd als ik en bleef mij rustig aankijken. met twee rode kraaloogjes. Wat kleiner dan een centimeter en net ontwaakt uit zijn winterslaap. Waarschijnlijk had hij ergens een warm plekje in de ventilatiegaten van het huis gevonden. Zonder eten maanden doorgebracht en nu was het tijd om goed bij te bunkeren. Zaden van allerlei planten hebben zijn interesse. Erg kieskeurig is hij daarbij niet, van brandnetel tot iep, alles is lekker. Pas als er voldoende res…

Prutvlieg

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 197

Als de zon even de kans krijgt om zijn warmte af te geven, de kille noordoostenwind te verjagen; verschijnen uit het niets de grote zwevers. Snorrend vliegen ze als kolibries door de tuin. Even stil hangend, kijkend, zoekend, en weer door. Af en toe landen op de schutting om lekker op te warmen maar ook dan voortdurend spiedend naar bloemen. Hopend op een slokje nectar en dat is begrijpelijk ook. Maanden hebben ze letterlijk in de goot geleefd of in het moerasje van de vijver. Als larf genietend van alles wat maar eetbaar lijkt. En weinig zuurstof? Daar hebben ze gewoon een snorkel voor die ze net buiten het water kunnen steken. Pas toen hij verpopt en uitgeslopen was wist hij wat hij was: een echte mannelijke kegelbijvlieg. Makkelijk te zien omdat de enorme facetogen elkaar boven op de kop bijna raken. Dames kunnen met minder zicht toe en hebben daar een forse open ruimte. Hoewel hij alleen wat dons beharing heeft kan hij zonder enige…

Mierenhulp

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 196

In de streek waar ik vandaan kom is "naoberhulp" een bekend begrip. In deze corona weken krijgt het steeds meer originele invullingen. Maar ook dieren kennen het. En dan gaat het niet alleen om slimme apen, dolfijnen of olifanten die elkaar helpen en zo hun onderlinge band versterken. Vandaag vielen weer eens twee prachtige mierenfoto's van insectenfotograaf Luit Staghouwer in de digitale brievenbus. Op het Ballooërveld zag hij twee groepen bosmieren als klonten op de bodem samenscholen. Niet alleen schijnbaar doelloos door elkaar heen krioelend maar doelgericht in actie. Helemaal bijzonder: enkele mieren droegen soortgenoten in hun kaken. Alsof ze de oudjes even op weg wilden helpen. Omdat ook ik niet wist wat hier aan de hand bleef er maar één oplossing over: aankloppen bij één van de grootste mierenkenners van Nederland. Boswachter Pauline kennen vele onder haar twitternaam @bosmier. Vrijwel per kerend bericht kwam er …

Roofmijt

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 195

Een tuin kan zich ontwikkelen tot een compleet ecosysteem. Met planten, planteneters en natuurlijk ook carnivoren. Rozen zijn favoriet bij bladluizen. Lieveheersbeestjes en schorpioenvliegen smullen van bladluizen. Roofvliegen gaan voor deze beestjes en zij worden op hun beurt weer gegeten door koolmezen die vervolgens kunnen belanden in de maag van een sperwer. Maar er is ook een miniatuur ecosysteem in de bodem. Springstaartjes eten vooral organisch afval, op hun beurt worden zij weer gegeten door roofmijten. Razendsnelle beestjes die met hun acht pootjes in staat zijn om de zespotige springstaartjes te achtervolgen. Net als schorpioenen behoren ze bij de grote spinnenfamilie en dat is ook te zien. Er is geen apart borststuk en natuurlijk het aantal poten. Roofmijten hebben geen giftanden en gebruiken ook geen webben. Alles gaat te voet, alleen om te eten of te schuilen staan ze even stil. Overal zijn ze algemeen maar door hun gering…

Zandraket

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 194

Vandaag begint de meteorologische lente. In al het geweld van op knappen staande knoppen, rondrazende hommels en bizarre capriolen uithalende duiven zijn er ook nog bescheiden lieden. Zij doen hun ding zonder dat iemand het merkt. Sommige klein blijvend, anderen er net boven reikend. Groeiend in stilte, bloeiend in bijna vergetelheid. Klein, wit en toch zo effectief. Vroegeling en klein tasjeskruid doen het zo, Maar ook de zandraket. Zijn naam klinkt als een speer die de lucht in schiet. Maar feitelijk is het alleen een verre verwant van grote jongens als de Hongaarse raket. Ondanks zijn geringe formaat is het een geweldig uitgekiende opportunist. Net voldoende bladoppervlak om voldoende suikers te kunnen maken. Wortels die net lang genoeg zijn om voldoende water en mineralen op te nemen. En een bloemetje waar je zo aan voorbij loopt maar die toch nog voldoende zaad kan maken voor het voortbestaan van de soort. Want na een paar dagen i…

Knorretje

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 193

In 2018 werd met veel pas en meetwerk een prachtige ecologisch tuintje met een vijvertje bij ons aangelegd. Feitelijk niet veel meer dan een paar meter brede rechthoekige bak met opstaande houten wandjes. Omdat onze tuin in alles diervriendelijk moest zijn werden met stenen en stammetjes niveauverschillen in het water gecreëerd. En toen werd het zaak om bewoners te zoeken. Langs de randen was plaats voor inheemse soorten als dotterbloem, wateraardbei en waterdrieblad. Een lokale boerensloot leverde (heel veel) slakken, bootsmannetjes, wat libellenlarven en een enkele stekelbaars. Maar ook de eerste kikkervisjes kwamen mee. Sommigen werden opgegeten maar enkelen verlieten zonder staart het water. Voorjaar 2019 werd gestart zonder gekwaak maar dat bleek ook onmogelijk. Het waren bruine kikkers en die knorren heel zacht. Terwijl we een nieuw klomp dril van een collega kregen ontdekten we dat onze eigen kikkers ongemerkt ook eieren hadden …

Gezoem

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 192

Even loopt de temperatuur op en het is meteen tijd voor het eerste gezoem in ons tuintje. Aardhommel koninginnen zijn druk bezig hun territorium te verkennen. Nog even en ze hebben de dovenetels, de laatste krokussen en de bloeiende Skimmia gevonden. Nog leuker zijn de solitaire bijtjes. Een stuk kleiner en soms razendsnel maar als het lukt om er één goed te fotograferen gaat er een juichend gevoel door je heen. Gister was het raak met de eerste tweekleurige zandbij die zat op te warmen. Op allerlei plaatsen in en rond ons tuinparadijsje is voldoende rul zand te vinden om een nestje uit te graven. Sommigen gaan tot 75 centimeter diep de grond in. Veel makkelijker is het voor de metselbijen. Vandaag zat een mannetje rosse metselbij op een blauw druifje. Lastig voor hem om daar nectar of stuifmeel uit te halen maar dat was ook niet de bedoeling. Het was een rustplek vanwaar  hij uit kon kijken naar passerende dames. Voor haar zijn in de …

Kleiner kleinst

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 191

Wat een geweldig mooie dag om thuis te werken. Schrijvend aan mijn volgende artikel voor Noorderland heerlijk in de gelegenheid af en toe even de tuin in te lopen. Ontluikende bloemen volgend en vooral zoekend naar beestjes. Vooral in ons mini voortuintje was het goed toeven. Zebraspinnetjes op de muur, overal zonnende zevenstippelig lieveheersbeestjes en de eerste zandbij. Maar toen viel mijn oog op een heel klein blauw haantje. Een aardvlo! Bijna 6 mm groot en fel blauw glanzend. Om deze beestjes op naam te brengen is veel studie nodig met ook nog eens onderzoek van de genitaliën. Waarneming.nl vermeld dat aardvlooien van deze grootte in een stadse omgeving vrijwel altijd Altica lythri zijn, een soort van teunisbloemen en kattenstaarten. Terwijl ik aan het fotograferen was kwam een nog veel kleiner kevertje aangewandeld. Zo klein dat deze onder de aardvlo paste. Een kapoentje! Een lieveheersbeestje van net iets meer dan 2,5 mm en hel…

Drents-Brabants goudveil

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 190

Nog net geen jaar geleden kregen wij een  zeer bijzonder waardepapier voor ons grote feest. We werden uitgenodigd naar Koekangerveld te komen, een klein plaatsje ten noordoosten van Meppel. Daar aangekomen konden we groene parels gaan rapen. De mooiste soorten wilde plantjes, overgebleven in de inmiddels gestopte kwekerij van Ruurd en Deyke van Donkelaar, mochten een nieuwe toekomst tegemoet gaan in ons ecologische Tilburgse tuintje. Enig probleem was dat we nog geen honderd vierkante meter tuin hebben en vooral ik me dus enorm moest inhouden. En dan zijn miniatuurtjes nog veel leuker. Zoals verspreidbladig goudveil. Door verruiging en vroegere verdroging van bronbosjes en elzenbroekstruwelen enorm achteruit gegaan in Nederland maar nu in Tilburg weer in bloei. Met zijn wortels in het natte slik van de vijverrand was het maanden lang verborgen maar nu lijkt goudveil wel vol blijdschap het water uit te springen. Er is nu echter wel een …

Fijn bekermos

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 189

Nederland is serieus in nood. Maar dan is het ook zaak om op een vrije zondag gewoon door te gaan, uiteraard rekening houdend met alle beperkingen. Zeker wetend dat onze oude buurvrouw alles goed geregeld heeft konden we gaan genieten van de laatste 30 kilometer Grenslandpad tussen Essen en Rijsbergen. Genietend van landschappen en in woorden gestolde verhalen van wat was. Luisterend naar de tjiftjaf, vink en winterkoning. Genietend van vingerhelmbloem, speenkruid en kleine veldkers. Maar ook gewoon even samen stil staan in een greppel. Bijna verbaasd kijkend naar meer dan een halve vierkante meter fijn bekermos. Letterlijk honderden grijsgroene bekers die samen een boeket vormden op een zandig slootkantje. Elk bekertje vol bruisend leven van schimmels druk bezig met hun voortplanting. Maar ook de groene ondertoon van miljoenen algcelletjes die hun productie van suikers volop laten draaien om zich zelf en hun gastheer van de broodnodig…

Welkome gast

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 188

Sommige exoten kunnen we missen als kiespijn. Rode Amerikaanse rivierkreeften bijvoorbeeld. Eten vissenbroed en durven zelfs een auto aan te vallen. Niet met enige kans op succes maar het gaat om het gebaar. En Covid-19. Een Chinees Corona virus die ergens tussen schubdier en vleermuis de weg is kwijt geraakt en ons nu tot een bizarre hamsteractie aangezet heeft. Maar er zijn ook gasten waarvoor we elke deur wijd open zetten zoals oranje luzernevlinders. Als ze hun levenstaak volbracht hebben in Frankrijk of Duitsland komen ze bij ons genieten van hun oude dag. Heerlijk ontspannen fladderen. Genieten van nectar waar dit nog te krijgen is. En vooral een zalig niets doen. Wel blijft het de grote vraag hoe lang dit zo zal blijven. Hun landgenoten, de kolibrievlinders, planten zich inmiddels voort in Nederland. En als we nog enkele decennia mogen genieten van warme winters dan zullen beide soorten luzernevlinders zich ook bij ons gaan vest…

Herfstwapenvlieg

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 187

Al geruime tijd hing er op een onbereikbare plaats een lijk. Leeggezogen, gemummificeerd en gehuld in fijn rag. Eens een fijne maaltijd van een spin en nu niets meer dan een leeg omhulsel. Uiteraard was ik bijzonder nieuwsgierig wat het bij leven geweest was maar dat vroeg toch wel enig balanceerwerk. Met een stoel en de langste pollepel die in huis was lukte het om haar naar beneden te hengelen. Want dat was het: een dame die eens op haar mooist geweest was. Een kopergroen glanzend borstkuras, een rok in rood en zwart en een gele uitvoering van mouwen en sokken. Haar naam: de herfstmetaalwapenvlieg. Zij was eens een made geweest. Misschien wel genietend van een heerlijk vochtige kattendrol die weer eens niet in de bak maar in de tuin terecht gekomen was. Na een kortstondige verpopping ging ze op de wieken. Genietend van de bloemenpracht van het herfstboeket en een klein beetje nectar. Of ze zelf nog weer voor nageslacht heeft kunnen z…

Neptunus in het bos

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 186

Neptunus is die man met een drietand in zijn hand en in een wit gewaad vroeger aan boord kwam als een schip de evenaar passeerde. Ook gingen er verhalen dat deze zeegod ergens op de zeebodem zou resideren en misschien wel zou weten waar het verzonken continent Atlantis ligt. Voor ons nuchtere Hollanders is Neptunus geen verhaal maar een realiteit. Hij heeft een heerlijk thuis gevonden in allerlei bossen op zandgronden. Wel heeft Neppie wel wat met water. Een lekker vochtig slootkantje heeft zijn voorkeur. Sterk is hij zeker niet, zonder hulp is overeind blijven een illusie. En al die steun is maar goed ook. Onze Neptunus zou zo met de wind meegeblazen kunnen worden. Het is een minuscuul levermosje die graag tussen andere mossen groeit. Zijn naam heeft het te danken aan het drietoppige blad. En net als zijn familieleden ontbreken wortels en nerven in zijn blaadjes. Verspreiding gaat met sporen, gevormd in een zwart bolletje op een heel …

Holwortel

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 185

Gister keek zij al even heel voorzichtig tussen de kelkblaadjes door. Een roze snoetje die bijna verlegen de grote wereld ontmoette. Vandaag bleek dat alles goed bevonden was: de bloei van de holwortel is begonnen. En zijn neef, de vingerhelmbloem, is begonnen met een snelle spurt, klaar om ook mee te doen. In heel Nederland zijn dit de meest algemene stinzenplantjes. Samen met bostulpjes en lenteklokjes mogelijk ook de oudste en daarmee inmiddels helemaal ingeburgerd. Voor holwortel was het geen lange reis. Misschien maar een paar honderd kilometer moest er overbrugd worden om vanuit de Duitse hellingbossen om in Nederland aan te komen. En als je dan ook nog een lift krijgt omdat je behoort bij de gewenste vreemdelingen gaat het helemaal gemakkelijk. Landgoederen en buitenplaatsen op Hollandse klei en veen kregen zo een bloeiende voorjaarsglimlach. Voorheen was het er tot april eentonig geel. Speenkruid en klein hoefblad wisten zelf w…

Eindelijk water

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 184

Twee jaar snakten de vennen in het Brabantse Huis ter Heide naar water. Hoewel de dikke leemlaag veel water tegenhoudt verdampte er zoveel dat uiteindelijk een groene moddervlakte overbleef. Pijpenstrootje kon er kiemen en in al die maanden stevige horsten opbouwen. Moerashertshooi liet steeds minder gouden zonnetjes zien, waterlobelia en oeverkruid verschrompelden tot verdroogde herinneringen. Maar aan alles komt een eind, de droogte is voorlopig echt voorbij. Het Galgenven, het Leikeven en al die andere vennen zijn weer zwartblauwe spiegels geworden. Vanaf de lange loopbrug kijk je weer het heldere water in. Van de botanische juweeltjes is nog niets te zien maar wat wel opvalt is de afstervende grasmat. Zelfs voor knolrus is het nu echt einde oefening. Hij mag weer plaats maken voor kiemend oeverkruid. Hoe de zeldzame watervegetatie er straks uit gaat zien is de vraag. Oeverkruid en waterlobelia kunnen best een droge periode overleve…

Grote sneeuwroem

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 183

Vandaag gaat deze uitdaging een mooie grens over. In een overmoedige bui had ik eens geroepen dat het mogelijk moet zijn elke dag een natuurpresentatie in ongeveer 150 woorden te schrijven. En nu is het dag 183 en dat betekent dat er nog 182 dagen te gaan zijn. En met het komend voorjaar en zomer zal er weer voldoende langs komen om elke dag een onderwerp te vinden. Om het feestelijk karakter van dit moment te onderstrepen presenteer ik vandaag een boeketje sneeuwroem. Een prachtig bolgewasje die nu begint te bloeien en lang geleden uit Turkije in ons land geïntroduceerd is. Terugkijkend op mijn jaren in botanische tuinen was er voortdurend discussie of sneeuwroem een stinzenplant was of niet. In engere zin zijn stinzenplanten bol- en knolgewassen die als voorjaarsbloeiers in landgoederen aangeplant zijn. Maar in bredere zin is er natuurlijk geen scherpe scheidslijn te trekken tussen historisch plantgoed en prachtige aanvullingen die n…

Viervlek

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 182

En weer een nieuwe soort voor de tuin: een lieveheersbeestje! Veel natuurliefhebbers hebben iets met deze kleine, bonte kevertjes. Alleen al omdat de meesten blad- en wolluizen als favoriete snack hebben. Samen met een zevenstip zat er een viervlek te zonnen op een blad van het kruipklokje. Terwijl veel soorten best variabel zijn is deze juist gemakkelijk te herkennen. Slechts 4 mm groot is dit torretje maar de kommavormige voorste vlek samen met het bijna ronde lijf en de brede rand langs de dekschilden maakt het diertje onmiskenbaar. Net als de meeste andere lieveheersbeestjes overwinteren ze als volwassen kever en zijn vooral in maart en april overal te vinden. Als er maar bomen met luizen staan is het wel goed. Parken, tuinen, bossen, ga er maar eens naar zoeken.
Aan het begin van afgelopen winter klopte de zestienstip al aan de deur. Deze overwintert graag in huizen. Van het bekende Aziatisch veelkleurig lieveheersbeestje staan er…

Oranje berkenspanner

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 181

Eindelijk is de storm gaan liggen. Koude, herfstige regenvlagen lijken even verleden tijd en je voelt in alles het voorjaar. Voor ons een goede gelegenheid weer eens te gaan kijken in Huis ter Heide. Een prachtig vennen gebied op de leemvlakte ten noorden van Tilburg. Met al. dat hemelwater waren na twee droge jaren de vennen weer tot ver over hun boorden gevuld. Op de hogere gedeelten zijn veel eiken, grove dennen en berken aangeplant. En daar kwam de hoofdprijs: een oranje berkenspanner! Best een algemene vlinder maar alleen vanaf eind februari tot half maart aanwezig als volwassen fladderaar. Helemaal lastig: ze vliegen vooral rond de toppen van de berken en komen alleen in de middag wat lager om een slokje te drinken. Voor stil zitten hebben ze geen tijd, de bijgaande foto is dan ook van lang geleden. Gelukkig zijn ze gemakkelijk te herkennen aan hun wat slordige vlucht. Geen doelgerichte actie maar wat dansend tussen de bomen. Daa…

Witte sluier

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 180

Leiden ging vandaag gehuld in een teder witte sluier. Honderden voegen tussen tegels deden mee, bijna elke boomspiegel was in het wit, zelfs huizen hadden een kanten kraagje aangemeten. Echt feestelijk was het niet maar dat kwam misschien ook door de kille wind die het grachtwater beroerde. Stadsbewoners en nomadische studenten haasten zich van hot naar her zonder de zachte accentjes te zien. Zo jammer want dit schouwspel is maar een enkele week zo intens aanwezig. Het is de bloei van de vroegeling. Een klein schepsel, kort levend, snel verdwijnend en dan plaats makend voor de keiharde werkelijkheid van onze versteende stadswereld. Het plantje is een echte kruisbloemige, vier ingesneden bloemblaadjes in een kruisje tegenover elkaar staand. Kiemend in de winter, een bladrozetje vormend en dan in februari of maart bloeiend. Wie het bloemetje bevrucht? Geen idee, misschien mieren, misschien mugjes. Maar zaadjes worden er altijd gevormd en…

Corona college

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 179

We worden overspoeld met  berichten over Covid-19 terwijl we eigenlijk nog maar heel weinig weten over dit nieuwe virus. Wat we wel weten is dat het zeker niet het eerste corona virus is waar wij mee te maken krijgen. De meeste verkoudheden worden veroorzaakt door corona virussen en daar kunnen we prima mee omgaan. Wat wel opvalt is de hoge graad van besmettelijkheid maar ook dat is te verwachten bij virussen die overgebracht worden met vochtdeeltjes in uitgeademde lucht. Maar wat zijn virussen eigenlijk? Hoe zijn ze ontstaan en hoe kunnen ze overleven? Zijn het inderdaad parasieten die er alles aan doen om hun gastheer in leven te houden of zijn het parasitoïden die het niet zo nauw nemen met zijn gezondheid? Hoe kunnen we ons wapenen tegen een overval door bekende en onbekende virussen? En hoe ging dat in het verleden bij bijvoorbeeld de Spaanse griep in 1917? Op al deze vragen mag ik een antwoord proberen te geven in een actualiteit…

Grote ontbladeraars in aantocht

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 178

Volg je Facebook, en dan speciaal sites of persoonlijke pagina's van vlinderliefhebbers, dan heb je het al gehoord. De grote ontbladeringsmachines worden weer opgestart. Er is nog geen blad te zien maar het grove werk wordt al in stelling gebracht. In de afgelopen maanden waren het de wintervlinders en voorjaarsspanners die hun eieren gelegd hebben. Nu zijn het de voorjaarsuilen die massaal uit hun pop kruipen en zich opmaken voor een kortstondig voortplantingsmomentje. De eerste kleine en tweelijnvoorjaarsuilen zijn al gemeld. Komende weken volgen de sierlijke, de variabele en de tweestipvoorjaarsuil samen met nunvlinders. Groot verschil met de winterse vlinders is dat deze beestjes veel mobieler zijn. Beide seksen hebben vleugels en kunnen honderden meters afleggen op zoek naar geschikte waardbomen. Eiken, lijsterbessen en berken zijn geliefd maar ook andere loofbomen worden goed bedeeld met eitjes. Zodra het jonge blad zicht ont…

Vliegenfeest

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 177

Het was vandaag zonnig maar toch best fris. En dat betekent in maart tijd om eens rond te wandelen langs bomen, schuttingen en zelfs een kunststof kliko. Als ze maar lekker opwarmen is het een ideale plek om te gaan zoeken naar leuke vliegen. De eerste die ik tegenkwam was mogelijk een kleine kamervlieg. Een vlieg met een opvallend witte V over het gezicht en een wat vlekkerig achterlijf. Als larf leven ze in mest, sommige zijn  gespecialiseerd op rottend vlees van nog levend vee. Wat ze doen is wondjes maken die vervolgens necrotiseren en zo eetbaar worden voor deze fijnproever. Daarna volgde een glimmend zwart mannetje uit de groep van de dansmuggen. Herkenbaar aan zijn geveerde sprieten en als larf opgegroeid in onze vijver. De bromvlieg tenslotte is in zijn eerste dagen een echte organisch afval eter. Drie soorten op nog geen 10 meter van elkaar gevonden.

Parasieten diploma

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 176

Vandaag was Nature Today gewijd aan één van de meest bizarre parasieten die we in ons land kennen. Waaiervleugeligen zijn insecten die het leven als parasiet geperfectioneerd hebben tot het uiterste. Zoals altijd is ook hier het uitgangspunt dat een parasiet alleen kan overleven als het heel zuinig met zijn of haar gastheer omgaat. Denk aan vlooien of luizen, buitengewoon hinderlijk maar nooit dodelijk. Waaiervleugeligen doen het met wespen of bijensoorten. Zich ontwikkelend in een larf en gezellig mee verpoppend zonder dat zijn of haar gastheer er last van heeft. Als volwassene blijft het vrouwtje deels in de bij en leeft dan van wat lichaamsvocht. Het mannetje kan op eigen wieken bloemen bereiken en daar wachten op geïnfecteerde bijen of wespen met een vrouwtje. Het mag duidelijk zijn dat waaiervleugeligen hun parasieten diploma cum laude verdiend hebben. Dat geldt ook voor de meeste van onze eigen virussen. Je hebt er wat last van m…

Voorjaar

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 175

Zondag 1 maart. Volgens de weerprofeten is het nu toch echt begonnen: de meteorologische lente. Alles wat in de winter al een voorsprong genomen had mag nu echt los. Krokus velden mogen exploderen in kleur en pollen voor de popelende aardhommels. Sneeuwklokjes zijn duidelijk op hun retour en gaan hun zaden klaar maken voor hongerige mieren. Maar buiten alles wat door ons geplant of aangeharkt is gaat het een stuk trager, Enkele bloeiers kunnen twaalf maanden present zijn maar voor de meesten is er een vaste bloeiperiode. Op deze eerste maart waren eigenlijk maar drie wilde voorjaarsbodes te vinden. Een enkel polletje fluitenkruid, speenkruidvelden waarvan net een paar bloemen open gingen en een enkel sleedoorn takje. Paarse dovenetel, kleine veldkers en klein kruiskruid waren ook present maar die kunnen bijna elke maand gevonden worden. Als er niet te veel maartse buien komen zal het vanaf nu hard gaan met onze natuurlijke bloemenprach…

Trillend het voorjaar in

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 174

Dit weekend begint het voorjaar. De vooruitzichten zijn herfstachtig maar dat er ook een winters accent zou zijn was niet voorspeld. Letterlijk overal waar wij zaterdag wandelden waren gele trilzwammen te zien. Eigenlijk ken ik deze bijzondere paddenstoel alleen van de laatste en eerste maand van het jaar. In februari zie je dan nog wel wat oranje gekleurde resten maar dan houdt het toch op. Niet alleen op eik maar ook op lijsterbes en berk stonden nu de heldergele snotters te pronken. De grootste was zeker 10 centimeter lang. Kledderig, bijna druipend de zwaartekracht volgend. Voor de boom is het een zegen dat deze paddenstoel het zo goed doet. Hoewel het gezwam aan de boom hangt groeit het er niet op. Waar het wel op staat is op wat jonger hout nauwelijks te zien. Maar wordt de tak groter dan wordt het duidelijk. Deze trilzwam is een exclusieve parasiet van Peniophora korstzwammen. En dat zijn wel parasieten die met hun vlechtende zw…

Grote bosmuis

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 173

Luister eens naar muizenpraat en je hoort waarschijnlijk verhalen over grijze huismuizen of bruine veldmuizen. Heel soms wordt er gepraat over muizen in bosranden en als daar dan ook nog een lange staart aan zit dan is het een bosmuis. Toen ik in 1969 als "klunsje" (vertaling: een 12 - 14-jarig lid van de Jeugdbond voor Natuurstudie) voor het eerst naar muizen ging kijken hoorde ik ook verhalen over grote bosmuizen. Die kon je op Ardennen kampen zien. Net wat groter maar vooral herkenbaar aan een gele "sjaal" . In de negentiger jaren snuffelde het beestje aan Hollands-Belgische grenspalen maar het zou tot 1996 duren voordat heel voorzichtig een eerste stap naar het noorden werd gezet. Steeds de oostgrens volgend en zo in Ter Apel uitkomend. Na 2010 schreef boswachter Pauline Arends over haar Drentse grote bosmuizen. Nature Today, schreef vandaag over Friezen, Tukkers en Groninger. John Melis (JM Ecologie) verwacht d…

Grote grazers

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 172

In Nederland is er altijd gedoe over grote grazers. Predatoren mogen er vooral niet bijkomen want dat zou veel te natuurlijk worden volgens de beheerders van de Hoge Veluwe. In  de Maashorst botst een tauros met een wandelaar en in de Oostvaardersplassen vreten ze alles kaal. Hoe anders was het in de Jura en Krijt periode. Miljoenen jaren geleden had elk continent grazers groter dan wij ooit gezien hebben. De olifant grootte Stegodons waren maar kleintjes vergeleken bij de  in kuddes rondtrekkende "eendenbekken" of de enorme langnekken. Alles wat er te eten was waren malse varens, taaie palmvarens (cycassen), naaldbomen en wat eerste bloemplanten.  Van gras had nog nooit iemand gehoord. En toch was er genoeg voor allemaal en zelfs voor groei groter dan wij ons kunnen voorstellen. Echt efficiënt was het niet. De langnekken rukten wat ze wilden hebben uit de hoogste boomtoppen en slikten het zonder kauwen door. Anderen hadden m…

Voedertijd voor Trix

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 171

Vandaag mocht ik voor het eerst met mijn bonuszoon en echtgenote onze nationale biologische tempel bezoeken. Naturalis, geheel vernieuwd en in zeven etages de biodiversiteit van onze aarde in perspectief presenterend. Met als toppers de wereld van het verre verleden. Zo vaak in mijn colleges genoemd en nu afgietsels kunnen zien van het eerste lancetvisje Pikaia en Tiktaalik, half vis-half amfibie. Even stil staan onder de gigantische Camarosaurus die zonder problemen vanuit onze straat in de achtertuin had kunnen grazen. En precies tijdens voedertijd bij Trix op bezoek. Tenminste zo leek het. Drie kinderen zittend voor de enorme spiestanden van de Leidse Tyrannosaurus rex. Onbevreesd toekijkend en zich niet beseffend dat ze gezamenlijk niet meer waren dan een snack voor tussen de maaltijden. Maar ook niet beseffend hoe dit machtige reptiel eens de toppredator van Noord-Amerika was. Dat elk continent toen een eigen soort Trix had die da…

Eerste aardhommel

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 170

Komend weekend begint de meteorologische lente. Dat is inmiddels ook doorgedrongen tot ons eco-tuintje. Krokus, siberische hyacint, verschillende sneeuwklokjes en winterakoniet staan volop in bloei. Overal steekt jong groen de kop boven de grond. Voor mij is dit het signaal goed op te letten op hoog bezoek. Al enkele dagen sta ik geregeld in de voortuin want ik weet dat het winterverblijf van onze koningin daar ergens verborgen is. Vandaag was het zo ver. Dik ingepakt vloog Hare Hoogheid enkele proefrondjes. De locatie kent ze want ze is hier aan het einde van de zomer uit haar pop gekropen. En na de bruidsvlucht heeft ze zelf een warm plekje gezocht voor de vorst die maar niet wilde komen. Maar alles ziet er anders uit voor haar. Alleen het mini-vijvertje, het pad en het lage puinbergje moeten haar bekend voorkomen. Waar ze naar zoekt zijn voorjaarsbloeiers. Hier vooral krokus maar in de achtertuin begint de schijnhazelaar net te bloe…

Exotische piraat

Een jaar natuurpresentaties in  woorden - dag 169

De Aziatische korfmossel is een echte piraat gehuld in een twee schelpen. Mijn foto werd gemaakt bij Tolkamer aan de Rijn maar inmiddels is de soort over het gehele rivierengebied verspreid. Niemand weet hoe deze Aziaat in 1988 Nederland bereikt heeft. Dat de soort het goed doet in opwarmend Nederland is niet verwonderlijk. Ook in de warme periodes tussen de ijstijden kwam een verwant voor in onze wateren. Uit informatie van het Museon blijkt dat deze korfmossel een wel zeer bijzonder sexleven kent. Als elke tweekleppige wordt er niet gerommeld of gespeeld. Gewoon, hup, alles het water in en hopen dat ei- en zaadcellen elkaar ooit ontmoeten. Daar is niets bijzonders aan. Maar dan gebeurt het. Na de bevruchting gooien de mannen hun dekmantel af, hun chromosoom vernietigt het vrouwelijke chromosoom en zet dan de celdeling in beweging. Na deze piraterij is het zeker dat er een stoere man ter wereld zal komen. Helaas, de korfmossel is herm…

Souvenir uit de ijstijd

Een jaar natuurpresentaties in 150 woorden - dag 168

In 2018 waren we precies op het goede moment in de bossen rond Schoonloo. Elke botanicus weet dan wat ik bedoel: de bloeitijd van zevenster. Ook op andere plaatsen in Drenthe, Twente, de Veluwe en zelfs op enkele Waddeneilanden te vinden maar nergens zo mooi als in deze oude eiken-berkenbossen. Voordat het woord klimaatvluchteling uitgevonden was had zevenster het begrip al in de praktijk gebracht. Vluchtend voor het landijs geeft dit prachtige familielid van de sleutelbloem nog steeds precies aan hoe ver het ijs ooit gekomen is. Duizenden jaren later is gebleken dat ze gekomen zijn om nooit meer te vertrekken. Samen met Linnaeusklokje, Zweedse kornoelj, kraaiheide en dennenwolfsklauw zijn het souvenirs uit een ijzig verleden. Nog steeds zeer algemeen in o.a. Scandinavië maar zuidelijker dan Midden-Nederland komen ze niet voor. Enkele van deze boreale soorten zoals achtblad hadden een betere verspreiding van zaden en kunnen nu nog g…

Wereld vol protisten

Een jaar natuurpresentaties in 150 woorden - dag 167

Dat nog steeds niet elke natuurbelever dagelijks uitkijkt naar de steeds weer gevarieerde berichten van Nature Today blijft wat bijzonder. Met enig digitaal geklepper viel mijn gratis lijfblad vanmorgen om acht uur weer in de brievenbus. Elke dag ben ik benieuwd wat nu weer de krant gehaald heeft. En vandaag was dat spectaculair nieuws. Onzichtbare levensgemeenschappen blijken overal ter wereld in de bodem aanwezig. Wel met grote verschillen tussen woestijnen en andere gebieden maar het principe blijft gelijk. Zodra er maar wat vocht aanwezig is zit de bodem stampvol protisten. Vroeger eencelligen genoemd maar daar vallen ook de eencellige algjes onder. Protisten zijn al het levende spul wat geen plant, dier of schimmel is. Pantoffeldiertjes bijvoorbeeld. Enorme rovers die smullen van bacteriën en op hun beurt mineralen uitscheiden die vervolgens door planten opgenomen kunnen worden. Net als bij planten bleken er vaste combinaties t…

Zuurstofcrisis

Een jaar natuurpresentaties in 150 woorden - dag 166

Eens, lang geleden, was onze aarde woest en ledig. Zelfs de atmosfeer was anders, nauwelijks zuurstof en gigantische hoeveelheden kooldioxide waar onze huidige uitstoot bij verbleekt. En toch konden daar de allerkleinste wezentjes een heerlijk leven leiden. Elke dag was er een rijk belegde boterham met vooral zwavelwaterstof, het bekende rotte eierengas. In het groot bacterie beraad besloot echter een groep het totaal anders te doen. Zij gingen zonlicht gebruiken, het overal aanwezige kooldioxide uit het water opnemen en er met water suikers van maken. Veel energierijker en zij gedijden er uitstekend bij. Wat niemand echter had voorzien bleek dat afvalverwerking best een uitdaging kan zijn. Er kwam zuurstof vrij, een zeer reactief molecuul die iedereen voor een enorme uitdaging zou stellen. Het ging goed totdat al het in de zeebodem aanwezige ijzer verroest was. Daarna moest alles wat alleen maar zonder zuurstof kon blijven leven zi…

Visser van stikstof

Een jaar natuurpresentaties in 150 woorden - dag 165

Stikstof staat bovenaan de politieke agenda. Maar waar hebben ze het over? Nitraat? Nitriet? Ammonia? Of toch dat gasvormige goedje waar we elke dag in  rond banjeren? Niet in pure vorm maar ongeveer 78% stikstof. En dat is nu net de stikstof waar niemand last van heeft want het is totaal onbruikbaar voor mens, dier en plant. We kunnen het pas gebruiken voor o.a. het maken van eiwitten als er een zuurstofatoom aan vast zit. Gelukkig is er een hele vloot van stikstofvissers die dat graag voor ons doen. De meeste kent u vast wel: de bacteriën die onder de grond wortelknolletjes vormen aan bonen-, erwten- en klaverworteltjes. Anderen doen dit met els, duindoorn en gagel. Maar de meest bijzondere vissers wonen in een exotisch varentje die inmiddels welig tiert in onze kleistreken. Grote kroosvaren kan in sloten groeien met nauwelijks opgeloste nitraten. In zijn blaadjes zitten holjes waar de cyanobacterie (blauwwier) Nostoc azollae in g…

Tankmos

Een jaar natuurpresentaties in 150 woorden - dag 164

Vandaag werd de eerste steen gelegd onder een college over stikstofproblematiek. Geen aanklacht tegen wie dan ook maar een wetenschappelijk onderbouwd verhaal over de desastreuze effecten van stikstofuitstoot op onze laatste snippers natuur. En dat begint uiteraard met doorworstelen van een forse partij artikelen en andere publicaties. Geen vrolijke literatuur, nog maar enkele dagen oude zwarte meesjes met gebroken botjes door kalkgebrek of totaal door bramen overwoekerde struwelen waar eens dalkruid en klaverzuring bloeide. Alles terug te voeren op effecten van salpeterzuur wat ontstaat als stikstofverbindingen in de bodem met water reageren. Terugkijkend vielen de eerste effecten van ammoniak samen met de binnenkomst van tankmos (grijs kronkelsteeltje). Hoe deze Australiër ooit in Duitsland terecht gekomen is blijft een vraag. Maar de tocht naar Nederland was gemakkelijk te traceren. Rupsbanden van oefenende tanks kwamen vol spore…

Sneeuwklokjes chaos

Een jaar natuurpresentaties in 150 woorden - dag 163

Hebt u wel eens gehoord van galanthofielen? Het zijn liefhebbers zijn van Galanthus, in gewoon Nederlands "sneeuwklokje". Tien  maanden per jaar is het afwachten maar dan begint het grote genieten voor hun. In december verschijnt het jonge blad en dan tussen Nieuwjaar en eind februari de bloemen. Negentien soorten komen er in Europa en West-Azië voor. De meesten hebben een naar boven gevouwen, grijs aangelopen blad, een enkeling een breed en groen blad. Gespecialiseerde kwekers bieden ze aan met keurige labels maar tuincentra blijken er een grote grabbelton van te maken. En voor deze botanicus is dat natuurlijk meteen een uitdaging om eens goed in de tuin te kijken. Vrijwel alles blijkt gewoon sneeuwklokje te zijn maar het polletje wat enkele jaren geleden als breedbladig naar boven kwam is toch wat anders. Op de binnenste bloemkroon een vlek in de vorm van een boxershort en het blad is van boven en onder groen (niet grijs…