vrijdag 11 november 2016

Het nieuwe vogels kijken

 (Tweehonderd en meer zeldzame vogelsoorten in de Lage Landen, Kester Freriks, Uitgeverij Athenaeum  2016).



Half oktober, een kille zeewind steekt zijn vingers uit naar de duintoppen van Texel. Vreemde gestalten drommen samen op een tochtige polderweg. Ze lijken vergroeid met lange telescopen, kijkers en cameralenzen. Een halve bol van electromagnetische straling hangt er boven. Dit zijn de nieuwe vogelaars. Smullend van een woestijntapuit maar met de oren gespitst op een volgend piepje van hun mobiele telefoon. De bergheggemus wordt verwacht!
Honderden nieuwe vogelaars genieten van de bergheggemus. Foto: Laurens Steijn

Bergheggemus, Maasvlakte, 21 oktober 2016. Foto: Marten Miske

Met “Het nieuwe vogels kijken” geeft Kester Freriks een vervolg aan zijn bijna epische klus om alle Hollandse vogelsoorten in beeld en tekst te vangen. In 2009 werd het fundament gelegd met “Vogels kijken, alle driehonderd Nederlandse vogelsoorten”. Zeven jaar later volgen nu 215 soorten. Maar deze Sisyphus klus zal nooit ten einde zijn. Net voor publicatie stak de bergheggemus dan toch nog de Nederlandse grens over. Iets eerder boekte de blauwstaart een paar dagen Texel.

Blauwstaart, Noordwijk, 10 april 2015. Foto Marten Miske

“Het nieuwe vogels kijken” is geen vogelboek waar elke ooit eens waargenomen dwaalgast tot en met het laatste veertje beschreven wordt. Het is een literaire ode aan een mooie hobby die steeds meer mensen boeit. Vanuit die optiek moet dan ook Kester’s prestatie gelezen worden. Nederlandse bijzondere soorten letterlijk de huiskamer inbrengen. Met zijn originele keus voor antiquarische aquarellen uit de magistrale Artis bibliotheek slaat hij een brug tussen vroeger en nu. Soms verrassend accuraat, vaak ook met artistieke vrijheid geschetst aan de hand van een opgezette vogel uit verre streken.

Roodkeelnachtegaal, Hoogwoud, 28 januari 2016. Foto Marten Miske

Traditionele vogelaars strijken neer op een plek en noteren  wat  langs komt vliegen. “Hedendaagse vogelkijkers bewegen zich op de grens van visoen en herkenning”.  Steeds maar meer nieuwe soorten op een klein stukje aarde waarnemen vraagt echter om kennis. Vroeger was een simpele kijker en een handzame boekje als “Zien is Kennen” of “Peterson’s vogelgids” voldoende.  Tegenwoordig  zijn organisaties als Dutch Birding, SOVON en de NederlandseOrnithologische Unie onontbeerlijk. Zij maken herkenning mogelijk en wijzen de weg langs de “international flyway”.  Met de inleiding van dit boek krijgt de lezer een uniek inkijkje in deze bijzondere wereld.

Rosse waaierstaart, Maasvlakte, 22 september 2016. Foto Marten Miske

Freriks  worstelt met begrippen als trekvogels, dwaalgasten en een prachtig anglicisme “vagebonden”.  Vogels zijn niet gebonden aan grenzen of vogelboeken. Wat eens zeldzaam was is morgen misschien wel algemeen. In zijn bloemlezing zijn ook soorten opgenomen als kleine rietgans en taigarietgans. Zeker niet zoveel voorkomend in vergelijking met kol- of brandganzen maar absoluut geen dwaalgast. En wat te doen met sterns als witvleugel- en witwang? Alweer een aantal jaren een onregelmatige en schaarse broedvogel die profiteert van nieuwe natte natuurgebieden.

Noordelijke Jacacana. de recordsoort van Arjan Dwarshuijs. Costa Rica, Ensenada. Foto Natuurpresentaties

Tot voor kort was de Amerikaanse  Noah Strycker de kampioen “twitchen”. Freriks neemt ons mee op zijn spannende jacht om binnen een jaar de meeste soorten aan te kunnen kruisen. Inmiddels hebben we onze eigen Arjan Dwarshuis. Tien maanden lang konden we al genietenvan zijn reis langs de mooiste vogelgebieden. En op 10 november werd het wereldrecord met 6.119 soorten in één jaar door hem bereikt. Heel spannend wat hij de laatste zes weken van het jaar er bij op kan tellen.

Bladkoning. Texel (Robbenjager) 15 oktober 2016. Foto Laurens Steijn

“Het nieuwe vogels kijken” is een feest van herkenning voor twitchers maar ook een gevederde droom voor iedereen die eens wat meer wil zien dan mus en mees.

Met dank aan Wietze Janse en Marten Miske (Dutch Birding); Laurens Steijn (Birding Breaks) en Mark Plomp (Vogelinformatiecentrum Texel).

vrijdag 4 november 2016

Help! Moordenaars in het bos!!!

In gedachten verzonken loopt een man door het bos. Voor zijn borst een kijker, beide handen diep in de  zakken. Zijn ogen dwalen gewoonte getrouw van links naar rechts, speurend naar iets maar zonder wat te zien. Plots schrikt hij op, stokstijf verstard, zijn spaarzame haren bijna rechtop, zijn oren verdoofd door een ijselijke kreet: MOORDENAAR!!!!!!

Hij kijkt om en ziet een bijna met elkaar versmolten stel aan komen wandelen. Volledig in elkaar opgaand lijken ze doof en blind voor hun omgeving. Niets hebben ze gehoord, geen laatste snik, geen gereutel, geen kreet om hulp. Langzaam dringt het tot hem door, wat hij hoorde kwam uit het diepste binnenste van een boomstam. Ontsproten uit de zwarte aarde zag zij hoe een dennenmoorder glimlachend een einde maakte aan haar moeders aardse bestaan.
Dennenmoorder

Een leven zonder gezwam is maar saai, elk bos verandert dan in een oneindige berg houtsnippers. Maar er zijn ook schimmels die een ander beroep kiezen dan nuttige vuilnisman. Sluipschutter, moordenaar, killer. Dat klinkt toch veel spannender. Strategisch plannen, rustig observeren, zwakke plaatsen van je slachtoffer opzoeken en dan ongenadig toeslaan.

Honingzwam

Honingzwam

De meest geniepige sluipers gaan ondergronds. Tastend, zoekend, aangelokt door weglekkende wortelsappen kruipen dikke, veterachtige en vooral grijpgrage schimmelsnoeren van honingzwammen onstuitbaar naar hun prooi. Een klein wondje is al voldoende om binnen te komen. Geniepig omzeilen ze elk afweergeschut en nestelen zich uiteindelijk in de levensader: de houtvaten. Geen houden is er meer aan, reutelend verstikt de boom en laat zijn laatste blad vallen.

Reuzenzwam, ontsproten op beukenwortels

Reuzenzwam

Reuzenzwammen zijn geen lange afstand lopers. Hun sporen moeten ontkiemen in een beschadigd worteltje maar dan zijn ze net zo verwoestend. Eerst lijkt de kroon zich steeds verder te openen. Dan breken takken af en met een machtige dreun stort tenslotte de woudreus naar beneden.

Porseleinzwam

De moordenaar aangepakt: porseleinzwam verdwijnt in de maag van een zwarte wegslak

Voor porseleinzwammetjes en zadelzwammen is een duister bestaan maar niets. Onschuldig zwevend op de wind, bijna vreedzaam genieten van een herfstig zonnetje en dan als Amors pijlen recht op hun doel schieten, dat is hun werkwijze. Een klein wondje aan een beukentak is al voldoende.Misschien een snavel die iets te diep geboord heeft, een bliksemschicht schroeiend langs de bast of een zomers rukwindje die een takje mee genomen heeft. Rustig kiemend in het hout, tastend voorzichtig naar de levensaders en na jarenlange strijd verliest Goliath van David.

Berkenzwam

Sluipmoordenaars laten zich niet graag zien. Keihard toeslaan, onzichtbaar voor ieders oog en pas als het slachtoffer ter ziele is gegaan triomfantelijk verschijnen. Dat doet de berkenzwam. Zijn verborgen lijf, draderig verweven, kan nog jaren teren op het boomlijk en ondertussen miljoenen sporen op strooptocht sturen.

Moordenaars in het bos, elke hulp komt altijd te laat.





Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...