Doorgaan naar hoofdcontent

Waterbiezen, bijzondere planten

Gewone Waterbies  (Kardinge, Groningen)
Als wekelijks columnist van het Harener Weekblad krijg ik geregeld verzoeken voor bijzondere groene onderwerpen. Maar vandaag bracht de digitale post een geheel andere vraag: schrijf eens een blog over Waterbiezen. Groen, grasachtig en voor beginnend floristen vaak lastige soorten. De vraag kwam niet helemaal uit de grijze lucht vallen. Het begon met een tweet rond de start van de door Natuurpresentaties gegeven Groen en Doen cursus "Flora Gevorderd" in Haren waarin Waterbies letterlijk voor het voetlicht gezet werd. Hun "tweetmaster" liep er een paar dagen mee rond en vandaag kwam het hoge woord er uit: "ik wil er meer van weten".

Scherpe Zegge (Haren)

Zandzegge (Havelte)

Mattenbies (Orvelte)

Waterbiezen behoren tot een grote familie van grasachtige planten, de Cypergrassen (Cyperaceae). Meest bekend hiervan zijn de Zegges met hun driekantige stengels en vrijwel altijd eenslachtige bloemen. Grote pollen sieren slootkanten maar ook kunnen ze op gortdroge zandverstuivingen en duinen uitstekend uit de voeten. Veenpluis en Eenarig Wollegras zijn zeker in Oost-Nederland even bekend. Vroeg in het voorjaar bloeiend en daarna voorzien van een feestelijke witte pluim. Mattenbies, bekend als grondstof voor biezen stoelbekleding, behoort samen met Galigaan tot de werkelijke reuzen van deze plantengroep. Van modderige bodem tot stengeltop meten ze soms meer dan twee meter.

Links Waterbies, rechts Veenbies (onbekende flora, Wikipedia)

Veenbies (Zeegse)

Gewone Waterbies (Bentheim)

Waterbiezen hebben afscheid genomen van alles wat ze wel konden missen. Een bladschijf bijvoorbeeld. Alleen aan de stengelvoet zitten nog een paar bruine tot dieprode bladschedes.Dit is ook meteen het verschil met Veenbies die nog één bladschijfje heeft. Bloeien doen ze uitbundig maar ook weer met bijna niets. Geen bloemkroon of kelk, gewoon een paar miniatuur borsteltjes onder aan het vruchtbeginsel.

Gewone Waterbies (foto Wikipedia)

Slanke Waterbies (Schiermonnikoog)

Naaldwaterbies (Drents Friese Wold)

Wereldwijd zijn er ruim honderdijftig soorten Waterbies. In Nederland moeten we het doen met slechts zes. Drie hiervan zijn vrij zeldzaam tot uiterst zeldzaam (Eivormige Waterbies). Meest algemeen is de Gewone Waterbies, overal in onze klei- en laagveengebieden is deze soort wel te vinden langs slootkanten. Dankzij een kruipende wortelstok staat bijna niets een ongeremde groei in de weg. In de duinen kan gezocht worden naar de Slanke Waterbies. Bijna identiek maar let eens op het aartje. Het onderste, lege en dus steriele, kafje omsluit bij de Slanke Waterbies de steel als een manchet. Bij de Gewone Waterbies liggen er twee, eveneens steriele, kafjes tegen de onderkant van de aar aan. Oevers van vennen maar ook op open rivierklei zijn plaatsen om uit te kijken naar Naaldwaterbies. De vierkante stengel geeft direct zijn identiteit prijs, alle andere soorten zijn rolrond.

Veelstengelige Waterbies (bron: http://erick.dronnet.free.fr/) 

Waterbiezen gedragen zich als bijzondere pioniers. Kiemend op kale, natte blubber en dan vervolgens heel lang stand houdend. Veelstengelige Waterbies gebruikt daarvoor een wel heel bijzondere techniek. Na de bloei buigt het aartje devoot het hoofd. Zodra het water of een waterverzadigde bodem geraakt wordt lijkt de plant wakker te worden en het aartje groeit uit tot een nieuwe plant. Zonder de wortelstok van de Gewone Waterbies kunnen zo letterlijk meters afgelegd worden. Deze strategie blijkt buitengewoon succesvol om bijvoorbeeld oprukkende Knolrus voor te blijven.

Determineren van Waterbiezen is niet echt moeilijk, het is een kwestie van goed kijken en gewoon proberen. Zonder woorden vertellen ze elk een bijzonder verhaal over waterkwaliteit en ecologische kwaliteit van onze natuur.

Reacties

  1. er gaat nu echt een wereld voor miji open.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Dank voor het delen van deze interessante en informatieve blog Kees.
    Een materie waar ik niet in thuis ben, maar waar ik me nu eens in kan verdiepen.
    Natuurkieker Coby

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Hallo, Mooie en duidelijke blog over de natuur, Leerzaam en overzichtelijk.
    Groet Kees

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Hoi Kees,

    Mooie biezenblog Kees!
    Kort geleden ook nog es weer voor de lens gehad.

    Groet, Ubel.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Als ik dat zo lees dan zijn er nogal wat een soorten Kees.
    ik ken ze helemaal niet behalve dan de Scherpe Zegge.
    Bovendien heb ik die naam dan ook nog een keer van jou gekregen :-)
    Prachtig en weer heel leerzaam blog.

    Groetjes, Helma

    BeantwoordenVerwijderen

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Nederland zoemt, deel 2

Eind april, Nederland kleurt geel van de Paardenbloemen. En dat betekent een feestmaal voor bijen en hommels. Zes pootjes bijna gestrekt, een dromerige blik in de duizenden facetoogjes en genieten maar. Bloemen zijn er blij mee want wat ze ook opeten, er blijft altijd voldoende stuifmeel over om bij een volgende Paardenbloem wat achter te laten voor de bevruchting. Voor de gevleugelde zoemers wordt de overdaad bijna te veel. Met een flinke dosis agressie storten ze zich op elke bloem. Voor een Akkerhommel is het formaat al voldoende om alle andere bijen te laten opvliegen. Iets kleinere soorten als de Viltvlekzandbij doen het wat minder subtiel. Met een plof laten ze zich op de bloem vallen, draaien een paar keer flink rond en hebben dan het rijk alleen.



Ga eens zitten op een stoeprand naast een gazon met Paardenbloemen. Bij voorkeur lekker beschut en niet al te vaak gemaaid. Dan blijkt plotseling dat er veel meer gebeurd dan alleen maar schransen. Dames zandbijen proberen zo veel mo…

IJsland 2, vuur en ijs

IJsland is een land van enorme contrasten. In de zomer gaat de zon er niet onder terwijl hartje winter de duisternis maar enkele uren plaats maakt voor een schemerige dageraad. Nog spectaculairder is het contrast tussen vuur en ijs. Stinkende rook en oververhitte stoom schiet op allerlei plaatsen uit de grond, machtige vulkanen lijken in diepe slaap maar overal is te zien dat dit maar schijn is. Tegelijkertijd staat IJsland in het rijtje van drie grootste ijsvelden ter wereld.



De aarde rust nooit in IJsland en dat voel je, ruik je, hoor je. Vanuit de Mid-Atlantische rug wordt IJsland letterlijk opengescheurd en steeds verder uitgerekt. Overal houden vulkanen even hun adem in om dan weer, totaal onverwacht, over te koken. Lava uitbrakend, as uitspuwend en steeds maar weer nieuwe grond toevoegend. Vooral aan de zuidkust is stilte altijd een aankondiging van de volgende ramp. Verborgen onder een enorme ijsmassa liggen enorme kraters die als getergde reuzen hun ijzige jas met stoom en ko…

Nachtvlinder ABC 2012

Nog even en het jaar 2012 is verleden tijd. Een goede gelegenheid om even terug te kijken op de 109 blog berichten die werden gepubliceerd. Van adders tot zeevogels, van sieralgen tot de "Gouden Rand van Groningen" passeerden  de revue.

Maar het meest populair waren toch berichten over nachtvlinders, bij elkaar opgeteld werden deze pagina's ruim 2000 keer bezocht. Mede dankzij de buitengewoon succesvolle Nachtvlinderestafette, georganiseerd door de Stichting Natuurkampeer-
terreinen, de Vlinderstichting en Natuurpresentaties, kon elke bijdrage over deze nachtelijke fladderaars rekenen op ongekende belangstelling.

Voor al mijn trouwe vlindervolgers sluit ik dan ook graag het jaar af met het "Nachtvlinder ABC 2012".


Avondrood, niet alleen beginnend met de eerste letter van het alfabet maar ook één van de mooiste Pijlstaartvlinders. Van de twee soorten Avondrood wordt de grote het meest gezien. Even algemeen zijn o.a. Lindepijlstaarten, Dennepijlstaart en Pauwoogpi…